TDT nin nüfuzu getdikcə artır

Dünyada davam edən siyasi və iqtisadi transformasiyalar fonunda regional əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, nəqliyyat və kommunikasiya şəbəkələrinin inkişafı milli inkişafın getdikcə daha mühüm amillərinə çevrilir. Ortaq tarixi kökləri, dili, mədəniyyəti və mənəvi dəyərləri bölüşən ölkələr arasında inteqrasiya yeni əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) qardaş xalqlar arasında dialoq platforması olmaqla yanaşı, ticarət, investisiya, nəqliyyat, logistika, mədəniyyət və humanitar sahələrdə praktiki əməkdaşlığı təşviq edən beynəlxalq təşkilat kimi getdikcə daha mühüm rol oynayır.
Oktyabrın 30-da Türkiyənin Ankara şəhərində keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət başçılarının XIII Zirvə görüşü bu əməkdaşlığın yeni səviyyəyə yüksəldilməsi baxımından mühüm platforma oldu. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın evsahibliyi ilə keçirilən sammit “Türk əsri: ortaq dil, düşüncə və fəaliyyət” mövzusuna həsr olunmuşdu.
Zirvə görüşündə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev, Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov, Türkmənistan Prezidenti Serdar Berdiməhəmmədov, Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov, eləcə də müşahidəçi tərəflərin nümayəndələri iştirak edirdilər.
Müzakirələrin əsas diqqət mərkəzində təşkilat çərçivəsində siyasi dialoqun gücləndirilməsi, iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi, ticarət və investisiyaların artırılması, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, enerji, rəqəmsal texnologiyalar, təhsil, turizm və mədəni mübadilə sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri dayanırdı. İştirakçılar, həmçinin aktual beynəlxalq və regional məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi apardılar.
Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələr Avrasiyanın strateji baxımdan mühüm geoiqtisadi mövqeyində yerləşirlər. Onların təbii ehtiyatları, sənaye imkanları, nəqliyyat və tranzit potensialı, eləcə də istehlak bazarları qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün möhkəm zəmin yaradır. Xüsusilə Şərqlə Qərbi birləşdirən nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, sənaye kooperasiyasının gücləndirilməsi və birgə investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi təşkilatın strateji prioritetləri sırasındadır.
Özbəkistan bu proseslərdə fəal iştirak edir. Ölkə üçün TDT çərçivəsində əməkdaşlıq xarici iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsi, yeni ixrac bazarlarına çıxış, tranzit imkanlarının genişləndirilməsi və birgə istehsal layihələrinin inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyev Ankara sammitində çıxış edərək türk dövlətləri arasında tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi, onların iqtisadi potensialının birləşdirilməsi və təşkilatın praktiki fəaliyyətinin səmərəliliyinin artırılması məqsədilə bir sıra təkliflər irəli sürdü.
Özbəkistan lideri mövcud mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə qarşılıqlı etimad və həmrəyliyin möhkəmləndirilməsinin vacibliyini vurğuladı. Bu baxımdan o, aktual beynəlxalq və regional məsələlər üzrə təşkilat çərçivəsində müntəzəm siyasi məsləhətləşmələrin aparılmasının, xarici tərəfdaşlarla açıq və qarşılıqlı faydalı münasibətlərin inkişaf etdirilməsinin zəruriliyini qeyd etdi.
Bu kontekstdə Prezident Mirziyoyev üçüncü ölkələrlə əməkdaşlığı asanlaşdırmaq məqsədilə “Türk Dövlətləri Təşkilatı Plus” (TDT+) formatının yaradılmasını təklif etdi. O, ilkin mərhələdə müvafiq nazirlər səviyyəsində görüşlərin təşkilini, daha sonra isə ticarət, nəqliyyat, investisiya və digər prioritet sahələrdə konkret birgə layihələrin həyata keçirilməsini təklif etdi.
Prezident Mirziyoyev sahibkarların hüquq və mənafelərinin müdafiəsi üçün ümumi mexanizmlərin yaradılması məsələsinə də toxundu. Xüsusilə kommersiya məsələləri üzrə qarşılıqlı hüquqi yardım haqqında çoxtərəfli sazişin hazırlanmasını, məhkəmə qərarlarının qarşılıqlı tanınması və icrasına dair hüquqi bazanın möhkəmləndirilməsini, eləcə də hüquqi yardım sahəsində sənədlərin mübadiləsi üçün elektron platformanın yaradılmasını təklif etdi.
Ekoloji əməkdaşlıq da sammitin gündəliyində mühüm yer tuturdu. Özbəkistanın Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində 2027-ci ilin “Təbiətin mühafizəsi ili” elan edilməsi təşəbbüsü dəstəkləndi. Bu təşəbbüsün ətraf mühitin qorunması, iqlim dəyişikliklərinin təsirlərinin azaldılması və ekoloji dayanıqlılığın təşviqi istiqamətində birgə tədbirlərin hazırlanması üçün əlavə imkanlar yaradacağı gözlənilir.
Ankara sammitinin Özbəkistan üçün digər mühüm nəticələrindən biri də ölkə nümayəndəsi Mirvohid Əzimovun təşkilatın yeni Baş katibi vəzifəsinə namizədliyinin dəstəklənməsi oldu.
Həmçinin qərara alındı ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının növbəti Zirvə görüşü 2027-ci ildə Özbəkistanda keçirilsin. Bu qərar ölkəyə təşkilat çərçivəsində çoxtərəfli əməkdaşlıqda fəal iştirakını davam etdirmək üçün mühüm imkan yaradır.
Sammitin yekununda təşkilata üzv dövlətlər arasında qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığın genişləndirilməsinə yönəlmiş Ankara Bəyannaməsi və bir sıra digər sənədlər qəbul edildi. Türk Dövlətləri Təşkilatında sədrlik Azərbaycandan Türkiyəyə keçdi.
Ütkir Əlimov,
jurnalist, Özbəkistan