Ekspert: TDT nin beynəlxalq nüfuzu artır və daha təsirli qlobal platformaya çevrilir

Bakı, 13 oktyabr, AZƏRTAC

Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) 12-ci Zirvə Görüşünü Türk dünyasında birliyin və həmrəyliyin daha da gücləndirildiyinin dünyaya bəyan olunduğu, qarşılıqlı inam və etibarın, ortaq dəyərlərə və ideyalara bağlılığın ən yüksək səviyyədə ifadə edildiyi sammit kimi dəyərləndirmək mümkündür. Bu Zirvə Görüşü TDT-nin regional sülh və təhlükəsizliyin təmin edilməsində vacib geosiyasi güc mərkəzi kimi formalaşmaqda olduğunu göstərdi.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin (STM) baş məsləhətçisi Şəhla Cəlilzadə söyləyib.

O bildirib ki, “Regional sülh və təhlükəsizlik” mövzusunda keçirilən görüşün açılış nitqində Prezident İlham Əliyevin çıxışı beş əsas məqamı ilə diqqət çəkdi.

“Birincisi, Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Qələbə ilə “böyük Ermənistan” mifinin “real Ermənistan” həqiqəti ilə əvəzlənməsi kimi, dövlətimizin başçısı Qəbələnin qədim Qafqaz Albaniyasının paytaxtı olmasını vurğulayaraq “qədim Ermənistan” mifini də tam şəkildə ifşa etdi. Bununla həm Azərbaycanın qədim torpaqlarının tarixi-siyasi əhəmiyyətinə, həm də milli irsimizin regiondakı köklü varlığına diqqət çəkdi.

İkincisi, Prezident İlham Əliyev TDT-nin institusionallaşmasında Azərbaycanın aparıcı rolunu qeyd etdi. 1992-ci ildə türkdilli dövlətlərin ilk Zirvə Görüşündən 17 il sonra - 2009-cu ildə imzalanan Naxçıvan Sazişi ilə Türk Şurasının yaradılması, 2021-ci ildə isə bu qurumun Türk Dövlətləri Təşkilatına çevrilməsi proseslərində Azərbaycan hər zaman lokomotiv rolunu oynayıb. Azərbaycanın TDT Katibliyinə 2 milyon dollar vəsait ayırması da bu istiqamətdə real dəstəyin göstəricisidir. Bu, Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” prinsipinin Prezident İlham Əliyev tərəfindən bütün Türk dünyasını əhatə edən “vahid millət” ideyasına çevrildiyinin sübutudur. 2021-ci il iyunun 15-də imzalanan Şuşa Bəyannaməsi bu siyasətin yeni mərhələyə yüksəlməsini təmin edib.

Üçüncüsü, Azərbaycan Prezidenti çıxışında qlobal təhdidləri nəzərə alaraq Türk dünyasında hərbi-texniki əməkdaşlığın gücləndirilməsinin, birgə hərbi təlimlərin keçirilməsinin vacibliyini vurğuladı. Bu, TDT-nin təhlükəsizlik ölçüsünün dərinləşdirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

Dördüncüsü, dövlətimizin başçısı qlobal nəqliyyat dəhlizlərinin, xüsusilə Şərq-Qərb marşrutunun türk dövlətlərinin iqtisadi inkişafının və geosiyasi çəkisinin artırılmasında əsas rol oynadığını qeyd etdi. Mərkəzi Asiyanı Avropa ilə birləşdirən bu dəhlizlər təkcə türk dövlətlərini deyil, bütövlükdə regionu və qlobal ticarət sistemini yeni geosiyasi mərhələyə daşıyır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Qars kimi layihələrdən Transxəzər marşrutlarına qədər aparılan siyasət bu baxımdan Azərbaycan tərəfindən daha geniş miqyasda davam etdirilir.

Beşincisi, Azərbaycan Prezidenti dil birliyinin və mədəni həmrəyliyin türk dünyasının birliyinin təməl dayağı olduğunu vurğuladı. Zirvə Görüşünün yekununda qəbul edilən Qəbələ Bəyannaməsi “Türk Vizyonu – 2040” proqramının icrasına dair fəaliyyət planını təsdiqlədi. Nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin inkişafı, Transxəzər marşrutunun gücləndirilməsi, Bakı–Tbilisi–Qars xəttinin modernləşdirilməsi və Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılmasına dəstək ifadə olundu. Beləliklə, “Zəngəzur dəhlizi” anlayışı türk dünyası tərəfindən legitimləşdirildi. Bundan əlavə, TDT İnvestisiya Fondunun səlahiyyətləri genişləndirildi, 2026-cı ildə birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi razılaşdırıldı, “TDT+” formatı yaradılaraq təşkilatın tərəfdaşlıq imkanları artırıldı. Mədəniyyət və turizm, gənclik və könüllülük sahələrində əməkdaşlıq təşəbbüsləri təsdiqləndi”, - deyə Ş.Cəlilzadə vurğulayıb.

O əlavə edib ki, türk dövlətlərinin mövcud dil, din və mədəni birliyinin mərhələli şəkildə siyasi, iqtisadi, hərbi və mədəni sahələrdə real əməkdaşlıqla gücləndirilməsi TDT-nin beynəlxalq nüfuzunu artırır və onu daha təsirli bir qlobal platformaya çevirir.