Tehran daha çox Çinə güvənməyə başlayır

Prezident Donald Trampın bu yay İranın 3 nüvə obyektinə hücum etmək qərarı Amerikanın düşmənlərinə çəkindirici mesaj oldu. Bununla belə, son hadisələr bir daha xatırladır ki, hərbi kampaniya İslam Respublikasının bomba əldə etmək axtarışını həmişəlik dayandıra bilməz.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Washington Post” yazıb.
ABŞ nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (IAEA) son hesabatı problemin nə qədər çətin olduğunu göstərir.
Tehran 5 ay əvvəl ABŞ və İsrail tərəfindən bombalanmış obyektlərə beynəlxalq müfəttişlərin girişini əngəlləyib. O, həmçinin BMT-nin nüvə nəzarəti orqanına nə qədər 60 faiz zənginləşdirilmiş uranın olduğunu, Nüvə Silahlarının Yayılmaması (NSYM) Müqaviləsinə əsasən bildirilməli olan məlumatı verməkdən imtina edib.
Peyk görüntüləri bombalanmış Nətənz yerindən təxminən bir mil məsafədə yerləşən “Koh Kələng”də yeni nüvə obyektinin ətrafında yeni tikinti işlərini göstərir.
İran siyasəti də göstərir ki, Yaxın Şərqdə hadisələr boşluqda baş vermir və Amerikanın düşmənləri daim bir-biri ilə əməkdaşlıq etmək üçün yeni imkanlar axtarırlar.
Rusiya Ukrayna müharibəsinə qarışdığı bir vaxtda Çin İranla əməkdaşlığı dərinləşdirmək üçün önə çıxıb. Tehran neft müqabilində Çindən yer-hava raket sistemləri, uzaqmənzilli müşahidə radarları və döyüş təyyarələri almaq istəyir. Bu, İranın çaşqın hökumətini sabitləşdirə, eyni zamanda regionda sabitliyi daha da poza bilər.
Bu ilin əvvəlində keçirilən beş raund danışıqlardan ardınca ABŞ-nın İrana hücumundan sonra danışıq aparılmayıb. On illik nüvə sazişinin müddəti başa çatıb və İran liderləri artıq onun şərtlərinə əməl etmədiklərini bildiriblər.
Sanksiyalar yenidən tətbiq olunub və bu, ölkənin onsuz da zəif olan iqtisadiyyatını daha həssas edib. Onilliklər boyu davam edən səhv idarəçilikdən sonra görünməmiş quraqlıq paytaxtı ciddi su çatışmazlığı ilə üz-üzə qoyub və İran prezidenti Tehranın boşaldılmasına ehtiyac ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
Tehran təzyiqləri bir qədər yumşaltmağa çalışıb. Məsələn, sosial məsələlərə daha yumşaq yanaşmaqla və həmçinin qadınların motosiklet sürməsinə göz yummaqla.
İranda rejim dəyişikliyinə ümid etmək strategiya deyil. Trampın hava hücumlarının İranın nüvə proqramını tamamilə məhv etdiyinə dair təkidinə baxmayaraq, bombardman İran hökumətinə daha çox vaxt qazandırıb.
İrəliləmənin ən yaxşı yolu etibarlı güc təhlükəsini, sıx iqtisadi təzyiqi saxlamaq və danışıqlara hazır olduğunu bəyan etməkdir. Çin həmçinin başa düşməlidir ki, İrana qabaqcıl silahlar satmaq Pekinin təkcə İsrail və ABŞ ilə deyil, Fars körfəzinin ərəb dövlətləri ilə də münasibətlərinə xələl gətirəcək.
Başqa bir müharibə qaçılmaz deyil, lakin ondan qaçmaq problemin hələ də mövcud olduğunu və yalnız diplomatiya və etibarlı güc təhdidi ilə həll edilə biləcəyinin qəbulunu tələb edir.
Y. QACAR