Icma.az
close
up
RU
Təhsil haqqı ilə maliyyələşən sistemlərin böyük problemi ondan ibarətdir ki... Kamran Əsədov

Təhsil haqqı ilə maliyyələşən sistemlərin böyük problemi ondan ibarətdir ki... Kamran Əsədov

Icma.az bildirir, Demokrat.az saytına əsaslanaraq.

"Ödənişli əsaslarla olan yerlərin bu il 90 faiz dolması təhsilin maliyyələşməsi baxımından müsbət görünsə də, bu rəqəmi təkcə “sevindirici” və ya “pozitiv dinamika” kimi təqdim etmək vəziyyətin mahiyyətini təhrif etmək olar. Əslində, bu göstərici ali təhsilin kommersiyalaşmasının dərinləşdiyini, dövlət sifarişi ilə təhsilin payının azaldığını və bir çox gəncin yalnız pul ödəməklə ali məktəbə qəbul ola bildiyini göstərir. Bu isə həm sosial ədalət, həm də təhsil keyfiyyəti baxımından ciddi narahatlıq doğurur".
Bu sözləri Demokrat.az-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov deyib. 
"Son illərin statistikası göstərir ki, Azərbaycanda ali təhsildə ödənişli əsaslarla təhsil alanların nisbəti 70 faizi keçir. Dövlət sifarişi ilə oxuyan tələbələrin payı isə əksər ixtisaslarda 20–30 faizdən çox deyil. Məsələn, 2023-cü ildə qəbul olan tələbələrin 73 faizi ödənişli təhsil formasına düşmüşdü. Bu, ali təhsilin getdikcə sosial rifahı yüksək olan təbəqənin əlçatanlığına çevrildiyini göstərir. Tələbənin imtahan nəticəsindən çox, maliyyə imkanı təhsil almaqda həlledici rol oynayırsa, bu artıq bərabər imkanlar prinsipinin pozulması deməkdir".
O bildirib ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 42-ci maddəsinə əsasən, hər kəsin təhsil almaq hüququ vardır:
"Lakin ödənişli yerlərin bu qədər dolması göstərir ki, dövlət bacarığa deyil, imkana əsaslanan modelə üstünlük verir. Məzmun və nəticəyə deyil, təhsil haqqı ödəmə qabiliyyətinə əsaslanan qəbul mexanizmi həm Konstitusiyanın ruhuna, həm də “Təhsil haqqında” Qanunun 3-cü maddəsində təsbit olunan bərabərliyə ziddir.
Ödənişli yerlərin dolması ali məktəblərin maddi imkanlarını artırır. Universitetlər bu vəsaitlə infrastruktur yarada, müəllim maaşlarını qismən yüksəldə və layihələr reallaşdıra bilər. Amma bu artım keyfiyyətlə müşayiət olunmursa, nəticə etibarilə tələbəyə yalnız diplom verən, amma bilik qazandırmayan bir sistem formalaşır. Belə vəziyyət isə ali təhsilin missiyasına və beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinə zərbə vurur. Təhsil haqqı ilə maliyyələşən sistemlərin böyük problemi ondan ibarətdir ki, universitetlər artıq tələbəni “müştəri” kimi görür, akademik keyfiyyəti yox, ödənişi əsas götürür".
Ekspertin sözlərinə görə, dünya təcrübəsində ödənişli təhsil formaları var, lakin bu modellər paralel olaraq geniş təqaüd, tələbə krediti və dövlət subsidiyası proqramları ilə balanslaşdırılır:
"Məsələn, Almaniyada təhsil əsasən pulsuzdur. İngiltərədə təhsil haqları yüksək olsa da, hər tələbəyə güzəştli dövlət krediti təqdim olunur. Skandinaviya ölkələrində isə təhsil tamamilə pulsuzdur və tələbələrə aylıq dövlət dəstəyi verilir. Azərbaycanda isə nə kredit sistemi real şəkildə işləyir, nə də sosial dəstək mexanizmləri mövcuddur. Bu da onu göstərir ki, yüksək ödənişli yerlərin dolması tələbənin seçimindən çox, alternativsizliyindən qaynaqlanır.
Elm və Təhsil Nazirliyi bu göstəricini statistik uğur kimi təqdim edir, lakin onun sosial və pedaqoji nəticələrinə dair heç bir təhlil və proqnoz vermir. Nazirlik nə üçün dövlət sifarişi yerlərinin həcmi artırılmır, hansı ixtisaslara nə qədər tələbat var və ödənişli təhsil alanların təhsilə çıxış imkanları necə tənzimlənəcək – bu suallara cavab vermir. Planlaşdırma yoxdur, sosial balans mexanizmi qurulmayıb, ali məktəblərin qəbul strategiyası əmək bazarına yox, sadəcə kontingent artırmağa yönəlib. Bu isə nazirliyin təhsilə yalnız say və göstərici prizmasından yanaşdığını sübut edir.
Əgər bu proses davam edərsə, ali təhsil sistemi təbəqələşməyə, sosial uçuruma və intellektual bərabərsizliyə səbəb olacaq. Tələbənin akademik göstəricələri yox, ailəsinin maliyyə imkanları ön plana keçəcək. Nəticədə, yüksək bal toplayan, amma maddi imkanı olmayan gənclər təhsildən kənarda qalacaq, zəif nəticə göstərən, amma pul ödəyənlər isə universitet sıralarında olacaq. Bu, nə ədalətlidir, nə də dayanıqlı.
Bu vəziyyətin dəyişməsi üçün dövlət sifarişi yerləri ciddi şəkildə artırılmalı, sosial təbəqələr üzrə təhsil çıxış mexanizmləri qurulmalı, güzəştli kredit və təqaüd proqramları genişləndirilməli, universitetlərə ayrılan büdcə artırılmalı və onların təhsil haqqına bağlılığı azaldılmalıdır. Əks halda, ödənişli yerlərin dolması yalnız statistik “uğur” kimi qalacaq, təhsil isə kommersiya sistemindən uzağa gedə bilməyəcək".
Qeyd edək ki, bu il ödənişli əsaslarlar üçün nəzərdə tutulan yerlərin 90%-nin dolacağı bildirilib. 
Əfsanə Kamal
Demokrat.az
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:135
embedMənbə:https://demokrat.az
archiveBu xəbər 18 İyul 2025 17:21 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see383

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see255

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see249

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see246

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see245

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see245

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see242

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see239

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see238

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see238

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see230

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see223

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see220

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see220

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see219

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see219

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see218

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see218

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see217

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see213
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri