Təhsildə bərabər imkan ümumi savadlığı yüksəldir

İnklüziv konsepsiya həssas qrupların kənarda qalmasına imkan vermir

Təhsil sistemi hər bir fərdin potensialını üzə çıxarmaq və cəmiyyətə inteqrasiyasını təmin etmək üçün fundamental əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün dünyada ən çox müzakirə edilən konsepsiyalardan biri inklüziv təhsildir. İnklüziv təhsil fərdi xüsusiyyətlərindən, fiziki və ya intellektual imkanlarından asılı olmayaraq bütün uşaqların eyni təhsil müəssisələrində təhsil almasını nəzərdə tutur. Bu yanaşma həm də məktəblilər arasında ayrı-seçkiliyin qarşısını alır.

İnklüziv təhsilin əsas məqsədi şagirdlərin təhsil ehtiyaclarını nəzərə alaraq onlara lazımi dəstəyi təmin etməkdir. Bəzən onlar öyrənmə prosesində çətinliklərlə üzləşirlər ki, bu da fərdi inkişaf üçün əlavə proqramlar və xüsusi xidmətlər tələb edir. Beynəlxalq konvensiyalar xüsusilə həssas qruplara aid olanların təhsilə çıxışının təmin edilməsi və potensialının reallaşdırılması üçün zəruri dəstəyin göstərilməsinin vacibliyini vurğulayır.

Azərbaycan beynəlxalq konvensiyalara qoşularaq xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqlar üçün bərabər təhsil imkanlarının yaradılması öhdəliyini öz üzərinə götürüb. Təhsil Nazirliyi tərəfindən bu istiqamətdə mühüm addımlar atılır, pilot layihələr həyata keçirilir və ümumtəhsil məktəblərində xüsusi siniflər yaradılır. Bərpa mərkəzləri də uşaqların bacarıqlarının inkişafında böyük rol oynayır.

Təhsil ocaqlarında fiziki mühitin uyğunlaşdırılması da böyük əhəmiyyət daşıyır. Pilləkənlərin panduslarla əvəzlənməsi, sinif otaqlarının məktəblilərin xüsusi ehtiyaclarına cavab verəcək şəkildə tərtib olunması tədris mühitini daha əlçatan edir. Tədqiqatlar göstərir ki, belə bir mühitdə fərqli imkanlı şagirdlər üçün təhsilin keyfiyyəti artır. Bu sistem hər bir şagirdə öz potensialını tam şəkildə reallaşdırmaq imkanı verir və onları gələcəkdə cəmiyyətin fəal üzvünə çevirir.

246 nömrəli məktəb-liseyin direktoru Elmar Həşimov inklüziv təhsilin məktəbdə uğurla tətbiqindən danışarkən, bu prosesin ilkin mərhələlərində bəzi çətinliklərin olduğunu bildirdi. O zaman keçdikcə həm şagirdlərin, həm də müəllimlərin yeni sistemə uyğunlaşaraq əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə edildiyini vurğuladı:– İlk vaxtlar xüsusi təhsil ehtiyacları olan uşaqlar üçün yeni mühitə uyğunlaşmaq bir qədər çətin idi, ancaq bu gün fəxrlə deyə bilərik ki, inklüziv sinifdə təhsil alan uşaqlarımız artıq beşinci sinfə keçib və onlar sinif yoldaşları ilə rahatlıqla ünsiyyət qurur, sosiallaşır və dərslərdəki nailiyyətləri gözlə görülür.

Bu müvəffəqiyyətin əsas səbəblərindən biri müəllimlərin xüsusi təlim keçmələridir. “Davranış qaydaları” və digər vacib mövzularda təlim keçən müəllimlər inklüziv mühitdə necə effektiv işləməli olduqlarını öyrənirlər. Bu yanaşma sayəsində hər bir şagirdin potensialı tam şəkildə üzə çıxarılır və onlara bərabər təhsil imkanları yaradılır.

Övladını inklüziv sinfə göndərən Ruqiyyə Hüseynova bu qərarı verərkən böyük bir ümidlə oğlunun gələcəyi üçün ən doğru addım atdığını bildirir:– Daun sindromu diaqnozu bir son deyil, fərqli inkişaf yolunun başlanğıcıdır. Mən övladımın cəmiyyətin bir hissəsi olduğunu hiss etməsini və yaşıdları ilə birgə böyüməsini istəyirdim. İnklüziv sinifdə o, böyük irəliləyişlər əldə etdi. Sadəcə, dərslərini deyil, həm də yaşıdları ilə münasibətdə özünü ifadə etməyi, başqalarını dinləməyi və anlamağı öyrəndi. Bu, onun həyatına müsbət təsir göstərir, danışıq və ünsiyyət bacarıqlarının inkişafında böyük rol oynayır, ən əsası isə özünəinamını gücləndirir. O, həm də yaşıdlarının fərqliliklərini başa düşür və onlara hörmətlə yanaşır. Bu, təkcə övladım üçün deyil, bütün uşaqlar üçün ən vacib həyat dərsidir.

İnklüziv təhsildə uğur qazanmaq müəllimlərin peşəkarlığından çox asılıdır. Müəllimlər hər bir uşağın fərqli ehtiyaclarını başa düşmək, onlara uyğun tədris planları hazırlamaq üçün lazımi bilik və bacarıqlara malik olmalıdırlar. Eyni zamanda, ictimai nəqliyyat, məktəb binaları və oyun meydançaları inklüziv standartlara cavab verməlidir. Cəmiyyətin münasibəti də dəyişməlidir. Uşaqlarda həmrəylik və qarşılıqlı hörmət hissini gücləndirmək üçün valideynlərin, müəllimlərin və bütün vətəndaşların üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Bu, daha tolerant və mehriban cəmiyyət qurmağın əsasını təşkil edir.

Arzu ƏLİYEVA
XQ