Icma.az
close
up
RU
Təhsilimizdə uyğunsuz proqramlar Azərbaycan məktəbləri və dünya təcrübəsi

Təhsilimizdə uyğunsuz proqramlar Azərbaycan məktəbləri və dünya təcrübəsi

Qaynarinfo saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

(Yazı "Elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması" mövzusu üzrə hazırlanıb.)

2025-2026-cı tədris ilinə az qalıb. Yeni dərs ili ərəfəsində şagird-müəllim heyyətinin gözləntisi tədris proqramlarında real dəyişikliklərin olmasıdır. Çünki mövcud vəziyyət göstərir ki, Azərbaycan məktəblərində tətbiq edilən proqramlar nə şagirdlərin bilik səviyyəsinə, nə də əmək bazarının tələblərinə tam uyğun gəlir.

Son illərin nəticələri bunu açıq göstərir: Buraxılış imtahanlarında orta nəticələr 50 faizi keçmir, ali məktəblərə qəbul imtahanlarında isə abituriyentlərin böyük bir qismi minimal keçid balını belə toplaya bilmir. Dövlət İmtahan Mərkəzinin açıqladığı rəsmi statistikaya görə, 2024-cü ildə buraxılış imtahanlarında iştirak edən 100 mindən çox şagirddən təqribən 42 faizi Azərbaycan dili və riyaziyyatdan kəsilib. 

Təhsil eksperti Kamran Əsədov Qaynarinfo-ya açıqlamasında bildirib ki, təhsil proqramları cəmiyyətin tələblərinə uyğun qurulmayıb:

"Bu rəqəmlər proqramların yüklü və pedaqoji baxımdan uyğunsuz olduğunu göstərir. Azərbaycan Respublikasının "Təhsil haqqında” Qanununun 5.2-ci maddəsində açıq şəkildə yazılır ki, təhsil sistemi cəmiyyətin sosial-iqtisadi, elmi-mədəni tələblərinə uyğun qurulmalıdır. Amma real mənzərə əksini göstərir: proqramların məzmunu nə əmək bazarına, nə də beynəlxalq təhsil standartlarına cavab verir. Əksinə, şagirdlər çox vaxt əzbərçiliyə məcbur edilir, tədris materiallarının böyük hissəsi onların yaş və psixoloji imkanlarından kənardadır. Bu isə həm təhsilə marağı azaldır, həm də şagirdləri repetitor asılılığına salır. Əgər təhsil proqramı məktəbin öz funksiyasını yerinə yetirmirsə, bu, birbaşa dövlət siyasətinin uğursuzluğu deməkdir".

Ekspert hesab edir ki, müəyyən fənlərdə - məsələn, informatika və rəqəmsal bacarıqlar üzrə mövzuların əlavə edilməsini müsbət hal kimi qiymətləndirmək olar:

"Bu, XXI əsrin çağırışlarına qismən cavab verir. Amma bu yeniliklər də sistemli deyil, fraqmentar xarakter daşıyır. Mənfi tərəflər isə çoxdur: ədəbiyyat proqramında əsərlərin seçimində pedaqoji uyğunsuzluq, tarix dərsliklərində konseptual ziddiyyətlər, riyaziyyat proqramında şagirdlərin səviyyəsinə uyğun olmayan tapşırıqlar, biologiya və kimya fənlərində isə praktiki bacarıqların yoxluğu. Nazirlik bunları aradan qaldırmaq əvəzinə yalnız formal dəyişikliklərlə kifayətlənir".

Kamran Əsədov təhsil proqramlarını dünya təcrübəsi ilə müqayisə edib:

"Azərbaycanın nə qədər geridə olduğu aydın görünür. Məsələn, Finlandiyada dərs proqramları 6-7 ildən bir yenilənir və bu proses ictimai müzakirələrlə müşayiət olunur. İngiltərədə milli kurikulum ictimaiyyətin rəyinə təqdim edilir, müəllimlər və valideynlər də qərarvermə prosesinə qatılır. Almaniyada proqramlar regionlar üzrə elastik şəkildə qurulur və məktəblərə özəl metodoloji seçim azadlığı verilir. Azərbaycanda isə proqram dəyişiklikləri qapalı şəkildə aparılır, nə müəllimlərin, nə də valideynlərin fikri soruşulur. Nəticədə müəllimlər yeni dərs ilinə başlayarkən proqramdakı dəyişikliklərdən çox zaman son anda xəbər tutur".


Televiziya efirlərində məktəblilər üçün verilişlərə gəlincə, ekspert vəziyyətin daha acınacaqlı olduğunu bildirib:

"Əslində dövlət televiziyası və digər kanallar məktəblilər üçün maarifçi və motivasiyaedici proqramlar təqdim etməli idi. Çünki "Kütləvi informasiya vasitələri haqqında" Qanunun 10-cu maddəsində göstərilir ki, media gənclərin intellektual inkişafına xidmət edən proqramlar hazırlamalıdır. Amma reallıqda efirlər şoularla doludur, məktəblilərə isə demək olar ki, heç bir ciddi kontent təqdim edilmir. Dünyada BBC və "National Geographic" kimi kanallar uşaqlar üçün interaktiv təhsil proqramları, eksperimentlər, kitab müzakirələri, əyləncəli elm layihələri təqdim edir. Azərbaycanda isə belə layihələr yoxdur, halbuki televiziya məktəbdən kənar maarifləndirmə üçün ən əlverişli platformadır".

Bəs, yeni tədris ilində şagirdlər hansı dəyişikliyin şahidi olacaq? Kamran Əsədovun sözlərinə görə, yeni dərs ilində ancaq kosmetik dəyişikliklər ediləcək:

"Amma bunlar təhsilin keyfiyyətinə təsir etməyəcək. Dəyişməli olan isə yanaşmadır: proqramların məzmunu pedaqoji və elmi baxımdan əsaslandırılmalı, ictimaiyyətə açıq elan olunmalı, müəllimlərə metodiki dəstək verilməlidir. Televiziya məkanında isə məktəblilər üçün elmi-populyar, interaktiv və müasir formatlı verilişlər hazırlanmalıdır".

Kamran Əsədovun fikirincə, əgər bu yanaşma dəyişməsə, nəticə eyni qalacaq: proqramlar şagirdləri repetitorluğa sürükləyəcək, televiziya isə uşaqların maariflənməsi üçün deyil, yalnız əyləncə vasitəsi olaraq qalacaq.

Bahar Rüstəmli

Material Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanmışdır


Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:254
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 22 Avqust 2025 14:13 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see375

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see247

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see241

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see240

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see236

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see235

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see233

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see231

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see230

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see229

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see225

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see218

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see213

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see213

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see213

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see212

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see212

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see212

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see210

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri