“Tək otursam, qəribə görünər?” Bakıda insanların gizli qorxusu

Bakıda bir restorana girirsiniz. İçəridə boş masalar çoxdur. Amma nədənsə bir anlıq dayanırsınız. Ətrafdakılara baxırsınız. Sonra özünüzə sual verirsiniz: “Tək otursam, qəribə görünər?” Əslində heç kim sizə baxmır. Baxan da çox güman ki, bir neçə saniyədən sonra öz işinə qayıdacaq. Amma həmin bir neçə saniyə insanın fikrini dəyişməyə kifayət edir.

“Yeni Sabah” xəbər verir ki, tək restorana getmək, kinoya girmək, hətta şəhərdə tək gəzmək bəzi Bakı sakinləri üçün hələ də adi davranış deyil. Tək olanda sanki ətrafdakılara nəsə izah etməliyik: “Heç kimlə görüşmürəm”, “dostum gəlmədi”, “işdən çıxıb bura gəlmişəm”...

Əsas məsələ isə tək qalmaq deyil. Biz daha çox başqalarının bizi tək görməsindən çəkinirik. Bakıda restoranların əksəriyyətinə baxanda bunu hiss etmək mümkündür. Masaların ətrafında iki nəfər, üç nəfər, ailələr, dost qrupları oturur. Tək gələn adam isə istər-istəməz daha çox görünürmüş kimi hiss edir özünü. Halbuki həmin restoranda oturan insanların böyük hissəsinin onunla işi yoxdur. Toyuqlu pizza

Bəs niyə belə düşünürük?

Azərbaycanda insanın həyatı uzun müddət yalnız onun şəxsi məsələsi kimi qəbul edilməyib. Ailə, qohum, qonşu, dost çevrəsi – hamının müəyyən qədər fikri var. Harada işləyirsən, kiminlə evlənirsən, nə geyinirsən, hara gedirsən, kiminlə vaxt keçirirsən... Bu münasibət gündəlik, xırda seçimlərə də təsir edir. Məsələn, bir insanın tək restoranda yemək yeməsi başqa ölkədə tamamilə adi görünə bilər. Bizdə isə bəzən “tək niyə gedib?”, “heç kimi yoxdur yanında?” kimi suallar yarana bilir. Hətta bu suallar səsləndirilməsə belə, insan onların veriləcəyini əvvəlcədən təsəvvür edir.

Maraqlıdır ki, çox vaxt real problem də elə budur: başqalarının həqiqətən nə düşündüyünü bilmirik. Sadəcə onların nə düşünə biləcəyini özümüz qururuq. Tək kinoya getməkdə də oxşar vəziyyət var. Filmə baxmaq üçün əslində yanında kiminsə olmasına ehtiyac yoxdur. Film başlayandan sonra onsuz da hər kəs ekrana baxır. Amma bilet alanda “tək gedirəm” düşüncəsi adamı narahat edə bilir.

Tək səyahətdə isə məsələ bir qədər dəyişir. Çünki burada söhbət bir neçə saatlıq restorandan və ya iki saatlıq filmdən getmir. Ailə daha çox işə qarışır. “Tək necə gedəcəksən?”, “orada kimin olacaq?”, “nə ehtiyac var?”, “bir nəfərlə get” kimi suallar ortaya çıxır. Yəni tək səyahət etmək bəzən şəxsi seçimdən çox ailə müzakirəsinə çevrilir.

Sosioloq Hüseyn İbrahimovun açıqlamasında da bu məqama diqqət çəkilir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan cəmiyyətində insanların şəxsi qərarlarında ailənin, qohumların və ətrafdakı insanların fikrini nəzərə alması ənənəsi hələ də qalır. Bununla belə, sosioloq yeni nəsillərdə “el nə deyər?” yanaşmasının əvvəlki qədər güclü olmadığını bildirir. Bu dəyişiklik Bakıda xüsusilə gənclərin davranışında görünür. Tək kofe içən, noutbukla restoranda işləyən, kinoya və tədbirə tək gedən insanlar artıq əvvəlki qədər qeyri-adi görünmür. Amma görünməz bir tərəddüd hələ də qalır.

Sosial şəbəkələr də bu hissi gücləndirir. “İnstagram” və digər platformalarda insan əsasən həyatının birlikdə olan hissəsini göstərir. Dostlarla restoran, sevgili ilə kino, ailə ilə səyahət, ad günü, toy, görüş... Belə paylaşımlara baxan insanın beynində istər-istəməz bir mənzərə yaranır: hamının yanında kimsə var. Tək qalan isə sanki nəyisə çatdırmır. Halbuki sosial şəbəkədə görünən həyat bütöv həyat deyil.

Psixoloq Rövşən Nəcəfov da açıqlamalarında tək qalmaqla tənhalığın eyni şey olmadığını bildirir. Onun izahına görə, insanın sosial münasibətlərindən uzaqlaşması ilə öz istəyi ilə tək qalması arasında fərq var. Bəlkə də bizim əsas qarışıqlığımız buradan başlayır. Tək restorana gedən adamı yalnız hesab edirik. Tək səyahət edən adamı kimsəsiz görürük. Tək kinoya gedən adamın nəyinsə çatışmadığını düşünürük. Halbuki insanın yanında heç kimin olmaması onun özünü tənha hiss etdiyi anlamına gəlmir.

Bakı küçələrində bunu daha çox müşahidə etmək mümkündür. Bir kafedə kitab oxuyan, qulaqcıqla oturan, telefondan işləyən, sadəcə yeməyini yeyib çıxan insanlar var. Onların hər birinin yanında kimsə olmaya bilər. Amma bu, onların həyatında heç kimin olmadığı demək deyil. Əksinə, bəzən insan dostları və ailəsi ilə kifayət qədər vaxt keçirdikdən sonra bir neçə saatını yalnız keçirmək istəyir.

Bəs onda niyə özümüzə bu qədər mane oluruq? Çünki biz tək qalmaqdan çox, tək görünməkdən qorxuruq. “Görən məni kiminsə gözləmədiyini düşünər?”, “Tanış biri məni görsə nə deyər?”, “Tək oturmuşam deyə məni qəribə hesab edərlər?” Bütün bu sualların böyük hissəsinin cavabı əslində çox sadədir: insanlar bizim haqqımızda düşündüyümüz qədər çox düşünmürlər. Restoranda yan masadakı adamın sizin niyə tək oturduğunuzu düşünməsi ehtimalı, çox güman ki, sizin onun haqqında düşündüyünüz qədər deyil.

Bəlkə də məsələ tək restorana getməyi öyrənməkdə deyil. Məsələ başqalarının bizi necə görəcəyinə bu qədər əhəmiyyət verməməkdədir. Çünki bəzən insanın ən rahat yeməyi, ən maraqlı filmi və ən sakit səyahəti yanında heç kim olmadığı vaxt yaşanır. Və bunun izahını heç kimə verməyə ehtiyac yoxdur.

Əsmətxanım Rzazadə