Tənhalıq idrak inkişafına əngəl ola bilər ARAŞDIRMA

Bakı, 30 may, AZƏRTAC

Penn Dövlət Universitetinin İnsan İnkişafı və Ailə Tədqiqatları Departamentinin tədqiqatçılarının apardığı yeni araşdırma gənc və orta yaşlı yetkinlər arasında xroniki tənhalığın erkən idrak geriləməsi riskini artıra biləcəyini ortaya qoyub.

AZƏRTAC “MedicalXpress” portalına istinadla xəbər verir ki, tədqiqat nəticələri nüfuzlu “BMC Public Health” jurnalında dərc olunub.

Araşdırmanın aparıcı müəllifi, Penn Dövlət Sağlam Qocalıq Mərkəzində postdoktoral alim olan Jee Eun Kanq tənhalığın hər kəsin yaşaya biləcəyi təbii bir təcrübə olduğunu, lakin bu halın xroniki xarakter almasının idrak sağlamlığı üçün mənfi nəticələr doğura biləcəyini vurğulayıb: “Tənhalıq təbii və universal bir təcrübədir, lakin xroniki hala gəldikdə idrak sağlamlığınıza zərər verə bilər”.

ESCAPE layihəsi çərçivəsində 25-65 yaş arası 172 nəfər üzərində aparılan uzunmüddətli araşdırma zamanı iştirakçıların tənhalıq səviyyəsi, iş yaddaşı, emal sürəti və məkan yaddaşı üç dəfə – bir illik fasilələrlə ölçülüb. İdrak bacarıqları mobil tətbiq vasitəsilə gündə beş dəfə oynanılan “beyin oyunları” ilə qiymətləndirilib. Tənhalıq iştirakçıların özlərini sosial baxımdan təcrid olunmuş hiss etmə dərəcəsi əsasında ölçülmüş və ən azı iki ardıcıl ölçümdə yüksək bal toplayan şəxslər “xroniki tənha” kimi müəyyən edilib. Bu kateqoriyaya daxil olan şəxslərin idrak bacarıqlarında təkmilləşmə müşahidə olunmayıb, əksinə xroniki tənhalıq yaşamayan həmyaşıdları zamanla əhəmiyyətli irəliləyişlər nümayiş etdiriblər.

Tədqiqatın həmmüəllifi və Penn Dövlət Sağlam Qocalıq Mərkəzinin direktoru Martin Slivinski idrak bacarıqlarının təkrar ölçülməsi zamanı, ümumiyyətlə, iştirakçıların performansında müsbət dəyişikliklərin gözlənildiyini, lakin bu tədqiqatda xroniki tənhalığı olan şəxslərdə bu inkişafın baş vermədiyini qeyd edib: “Təcrübə ilə bağlı təkmilləşmənin olmaması, xroniki tənhalığın idrak zəifliyinin erkən xəbərçisi ola biləcəyini göstərir”.

Slivinski əlavə edib ki, yaşlı insanlarda idrak testlərində təkmilləşmə müşahidə olunmaması, erkən neyrodegenerativ pozuntuların əlaməti ola bilər. Bu səbəbdən gənc yaşda idrak və sosial sağlamlığa sərmayə qoymaq uzunmüddətli müsbət nəticələrə səbəb ola bilər: “70 yaşında pensiya üçün qənaət etməyə başlasanız, gənc yaşda başladığınız qədər effektiv olmayacaq. Bu, idrak sağlamlığına edilən investisiyalar üçün də keçərlidir”.

Tədqiqat, həmçinin göstərib ki, sosial əlaqə və qarşılıqlı münasibətlərin təşviqi, məsələn, aktiv sosial planlamalar və qarşılıqlı sosial iştirak xroniki tənhalığın aradan qaldırılmasında mühüm rol oynaya bilər. Kanq tənhalığın bəzən daha çox sosial əlaqə qurmağa ehtiyac duyulduğunun siqnalı ola biləcəyini bildirərək, sosial dəstəyə yönəlməyin idrak sağlamlığını qorumaq üçün həyati əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb: “Tənha insanlar üçün başqalarına müraciət etmək çətin ola bilər, lakin bu, həyat keyfiyyətini və idrak sağlamlığını yaxşılaşdırmaq üçün vacib bir həyat bacarığıdır”.

Bu tədqiqat gənc və orta yaşlı yetkinlərdə tənhalığın idrak sağlamlığına uzunmüddətli təsirini araşdıran ilk uzununa araşdırmalardan biri olaraq gələcək elmi işlər üçün mühüm əsas yaradır və ictimai sağlamlıq strategiyalarında sosial əlaqələrin təşviqinə diqqət ayrılmasının vacibliyini bir daha gündəmə gətirir.