TikTok da niyə söyüş və biədəb davranışlar daha çox yayılır?

Son günlər sosial şəbəkələrdə yayılan xəbərlərdən biri də “Qarabəy” adlı TikTok səhifəsini idarə edən Qarabəy Şərifovun saxlanılması oldu. Məlumata görə, o, platformada əxlaq normaları ilə uyğun gəlməyən məzmun yaydığı üçün məsuliyyətə cəlb edilib və məhkəmə qərarı ilə 20 sutka inzibati həbs edilib.Niyə söyüş, təhqir və biədəb davranışlar xüsusilə TikTok platformasında daha çox görünür?

TikTok digər sosial şəbəkələrdən fərqli olaraq çox sürətli məşhurlaşma imkanı yaradır. Bəzən bir neçə saniyəlik video minlərlə, hətta milyonlarla baxış toplaya bilir. Bu isə bəzi istifadəçilərdə “nəyin bahasına olursa-olsun diqqət çəkmək” istəyini artırır. Təəssüf ki, bəzi insanlar düşünür ki, söyüş, qalmaqal və qalmaqallı davranışlar daha çox baxış gətirir.

Alqoritmlərin sensasiyalı məzmunu tez yayması da bu tendensiyanı gücləndirir.

Sosial şəbəkələrdə insanlar çox vaxt özlərini real həyatda olduqları kimi aparmırlar. Ekranın arxasında olmaq onlara müəyyən “toxunulmazlıq” hissi verir. Real həyatda heç vaxt etməyəcəyi davranışı bəzi istifadəçilər canlı yayımda rahatlıqla edə bilir. Çünki onlar düşünür ki, bunun ciddi nəticəsi olmayacaq. Amma son hadisələr göstərir ki, internet də hüquqi məkanın bir hissəsidir və yayılan məzmun qanun qarşısında məsuliyyət yarada bilər.

TikTok-da canlı yayımlar və hədiyyə sistemi var. Daha çox izləyici və baxış daha çox qazanc deməkdir. Bəzi kontent istehsalçıları üçün əsas məqsəd artıq keyfiyyətli məzmun deyil, diqqət toplamaqdır. Təəssüf ki, qalmaqallı və etikadan kənar davranışlar bəzən daha çox izlənir və bu da həmin kontentin təkrar istehsalına səbəb olur.

Əvvəllər ictimai davranış müəyyən qədər sosial mühit tərəfindən tənzimlənirdi: ailə, məktəb, cəmiyyət. Sosial media isə bu nəzarət mexanizmini zəiflədir. TikTok kimi platformalarda hər kəs bir növ öz “kanalının sahibi” olur və bu da bəzən sərhədlərin aşılmasına gətirib çıxarır.

Son dövrlər Azərbaycanda sosial şəbəkələrdə etik normaları pozan şəxslərlə bağlı hüquqi tədbirlərin görülməsi göstərir ki, dövlət bu məsələyə ciddi yanaşır. Qarabəy Şərifovun saxlanılması da bu baxımdan bir mesaj kimi qiymətləndirilə bilər. Bu cür addımlar həm də cəmiyyətə xatırladır ki, virtual mühit real həyatdan ayrı deyil.

TikTok özü problem deyil. Bu platformada maarifləndirici, yaradıcı və faydalı məzmun hazırlayan minlərlə insan var. Problem ondan istifadə edən bəzi şəxslərin diqqət qazanmaq üçün etik sərhədləri aşmasındadır. Əslində sosial şəbəkələrin keyfiyyəti platformadan yox, onun istifadəçilərindən asılıdır. Əgər izləyici qalmaqal yox, dəyərli məzmun tələb etsə, TikTok-da trend olan videolar da dəyişəcək. Çünki sosial media sadə bir həqiqətlə işləyir. Cəmiyyət nəyi izləyirsə, o da çoxalır.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info