Top Moskvadadır, Putin yeni planla razılaşmasa... ŞƏRH

...Müharibənin təsiri ilk növbədə Rusiyanın daxilində hiss olunacaq

“Kreml ciddi dilemma qarşısındadır. Ya Qərbin şərtlərini nəzərə alan kompromisə getməli, ya da müharibə dərinləşməlidir"

Rusiya və Ukrayna arasındakı münaqişəni dayandırmaq məqsədilə ABŞ tərəfindən hazırlanmış proqram Cenevrədə aparılan danışıqlar zamanı ciddi şəkildə yenilənib və əvvəlki 28 maddədən 19 maddəyə endirilib. Planın bəzi müddəaları çıxarılıb, amma konkret hansı maddələrin silindiyi açıqlanmır.

Bu dəyişikliklər Ukrayna və onun Avropa tərəfdaşlarının sənəddə müəyyən tələbləri qəbul etməməsi nəticəsində həyata keçirilib. Ukrayna öz "qırmızı xətləri"ni xatırladıb, ordu sayının məhdudlaşdırılması və ərazi güzəştləri, o cümlədən Donbasın verilməsi qəbul edilməyib. Avropa isə bunu dəstəkləyib və eyni zamanda Brüsselin sanksiyalarının ləğvi və dondurulmuş Rusiya aktivləri üzərində qərarvermə hüququnu özündə saxlayıb. Ukrayna Prezident Administrasiyasının rəhbər müşaviri Aleksandr Bevz bildirib ki, 28 maddəli sülh proqramı, əvvəlki formada artıq mövcud deyil: "Bəzi maddələr çıxarılıb, bəziləri isə dəyişdirilib". O əlavə edib ki, Kiyevin hər bir şərhi diqqətdən kənarda qalmayıb. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski deyib ki, Ukrayna hazırda kritik bir dövrdədir. Onun sözlərinə görə, mediada çoxlu səs-küy və siyasi təzyiq var: "İndi kritik bir andayıq. Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinin sona çatmasına, hamıya real təhlükəsizlik gətirməsinə səbəb ola biləcək addımları müəyyən etmək üçün ABŞ, Avropa tərəfdaşlarımız və bir çox başqaları ilə çox sıx əməkdaşlıq edirik". Amerikalı demokrat senator Mark Uorner də Trampın Ukrayna ilə bağlı təklif etdiyi sülh planını sərt tənqid edib. Uorner sülh planını tarixi cəhətdən pis bir razılaşma adlandırıb: "Sənəd faktiki olaraq Ukraynanın tam kapitulyasiyasını nəzərdə tutur və 1938-ci ildə İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl Adolf Hitlerin tələblərinə tabe olan Nevill Çemberlenin məşhur sakitləşdirmə cəhdinə bənzəyir. Sülh planının ilkin versiyası yalnız Rusiyanın mövqeyi nəzərə alınmaqla hazırlanıb, Ukraynanın maraqları nəzərə alınmayıb. Hamımız sülh istəyirik, amma Kreml lideri Vladimir Putini mükafatlandıran sülhü yox". Almaniya kansleri Fridrix Merz də deyib ki, ABŞ-nin Ukrayna ilə bağlı sülh planında nəzərdə tutulduğu kimi, Rusiyanın G8-ə qayıtması istisnadır: "Hazırda Amerikanın olmadığı G7-nin altı üzvü arasında Rusiyanı yenidən həmin qrupa qəbul etmək üçün heç bir istək görmürəm". Merz vurğulayıb ki, G8 formatına qayıtmaq yalnız konsensus əsasında razılaşdırıla bilər. 

Politoloq Məhəmməd Əsədullazadə "Şərq"ə deyib ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən irəli sürülmüş, Ukraynanın faktiki kapitulyasiyasına hesablanmış "sülh planı" qəbul edilmədi. Ekspertə görə, hətta Tramp özü də geri addım atmalı oldu və bildirdi ki, bu, sonuncu plan deyil və yeni variantlar da mümkündür: "ABŞ-nin dövlət katibi Mark Rubionun açıqlaması isə vəziyyətə tam aydınlıq gətirdi. Onun sözlərinə görə, həmin planın mətnini Moskva hazırlayaraq Vaşinqtona təqdim edib. Bu açıqlama göstərdi ki, Ağ Ev bundan sonra belə sənədlərin arxasında dayanmaq gücündə deyil. Avropa liderlərinin prinsipial mövqeyi və Ukrayna prezidentinin diplomatik çevikliyi Kremlin maraqlarına uyğun təhlükəli mexanizmin reallaşmasını blokladı. Cenevrədə Avropa, ABŞ və Ukrayna nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilən görüş müsbət nəticə verdi, diplomatik koordinasiyanın gücləndiyini təsdiqlədi. Bu baxımdan, Ukrayna üçün gözlənilən risklər neytrallaşdırıldı".

Analitik əlavə edib ki, Tramp son açıqlamasında qeyd etdi ki, ABŞ Ukraynaya silah tədarükünü davam etdirir, NATO maliyyə dəstəyini verir və Avropa İttifaqının hazırladığı sülh planı mövcuddur: "ABŞ də Aİ-nin planını dəstəkləyəcək və prosesin istiqaməti Avropa ilə koordinasiya çərçivəsində müəyyənləşəcək. Hazırda top Moskvadadır. Əgər Putin yeni planla razılaşmasa, müharibənin təsiri ilk növbədə Rusiyanın daxilində hiss olunacaq. Kreml ciddi dilemma qarşısındadır. Ya Qərbin şərtlərini nəzərə alan kompromisə getməli, ya da müharibə dərinləşməlidir".