“Tramp Krım və Donbası Rusiyanın bir hissəsi kimi tanımaq istəyir“ “The Telegraph“

"Sülhə doğru addım, yoxsa beynəlxalq hüququn transformasiyası?.."

ABŞ və Rusiya arasında Ukrayna ilə bağlı danışıqlar yeni mərhələyə keçib və bu proses Qərb daxilində siyasi qarşıdurma yaradıb.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "The Telegraph" nəşri yazıb.

Krım və Donbasın Rusiya kimi tanınması yenidən gündəmdədir

Nəşr yazır ki, Donald Tramp Krım və Donbasın Rusiyanın tərkib hissəsi kimi tanınması ideyasından imtina etməyib. Bu planı Moskva ilə müzakirə üçün onun xüsusi emissarı Stiv Uitkoff və kürəkəni Cared Kuşner aparır. Mənbələr qeyd edir ki, Trampın diplomatik mövqeyi açıq şəkildə dəyişib və o, Avropanın narahatlıqlarını artıq prioritet hesab etmir. Müzakirələrə yaxın olan siyasi fiqur bildirib ki, amerikalılar Avropaya "öz bildiyini etməkdə sərbəst olduğunu" açıq şəkildə bildiriblər.

Bu yanaşma Moskvanın gözləntiləri ilə üst-üstə düşür. Putin son bəyanatında ABŞ-ın Krım, Donetsk və Luqanskın hüquqi statusunu tanımasının sülh danışıqları üçün əsas şərt ola biləcəyini vurğulayıb. Uitkoff tərəfindən hazırlanan ilkin sənəddə ABŞ-ın bu əraziləri faktiki olaraq Rusiya kimi qəbul etməsi xüsusi bənd kimi göstərilib. Cenevrədə keçirilən danışıqlardan sonra sənəd qismən dəyişdirilsə də, mənbələrə görə bu ideya planın əsas hissəsi olaraq qalır. Buna baxmayaraq, Ukraynadan bu tanımaya rəsmi şəkildə razılıq vermək tələb olunmur.

Bu proses Avropada ciddi narazılıq doğurub. Dünən qəbul edilmiş Avropa Parlamenti qətnaməsində bildirilir ki, Avropa İttifaqı işğal olunmuş Ukrayna ərazilərini heç vaxt Rusiyanın hissəsi kimi qəbul etməyəcək və Trampın təşəbbüsünün sülhə yox, münaqişənin legitimləşdirilməsinə xidmət etdiyi vurğulanır.

"Danışıqlar yalnız ABŞ-la aparılır"

Rusiya açıq şəkildə bəyan edib ki, hazırda Ukrayna ilə bağlı danışıqlar yalnız ABŞ-la aparılır və Avropa İttifaqı bu prosesdə iştirak edən tərəf hesab edilmir. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib ki, mövcud mərhələdə Avropa Parlamentinin mövqeyi nəzərə alınmır və rəsmi Moskva yalnız Vaşinqtonla danışıqları real hesab edir. O həmçinin təsdiqləyib ki, Trampın emissarı Uitkoff yaxın günlərdə Moskvaya gələcək.

Rusiya tərəfinin bildirdiyinə görə, ABŞ-ın ilkin planı 28 maddədən ibarət olub və o, Krım, Donetsk və Luqanskın "de-fakto" Rusiyanın tərkib hissəsi kimi qəbul edilməsini, Ukrayna ordusunun Donbasdan çıxarılmasını və Kiyevin NATO-ya daxil olmaqdan imtinasını nəzərdə tutub. Bu sənəd Cenevrə görüşündən sonra 22 bəndə qədər ixtisar edilib. Donald Tramp bildirib ki, yalnız plan tam formada yekunlaşdıqdan sonra Putin və Zelenski ilə ayrıca görüşməyi nəzərdə tutur.

Sülhə doğru addım, yoxsa beynəlxalq hüququn transformasiyası?

Son proses göstərir ki, hazırda müzakirələrin mərkəzi Vaşinqton və Moskva arasında formalaşır və Avropa prosesdən faktiki kənarlaşdırılıb. Ukrayna isə danışıqların mövzusu olsa da, qərar prosesinin tamhüquqlu iştirakçısı deyil. Bu vəziyyət həm siyasi, həm də hüquqi baxımdan yeni presedent yaradır. ABŞ-ın işğal olunmuş ərazilərlə bağlı qeyri-rəsmi tanıma addımı beynəlxalq hüququn gələcəkdə daha çox "reallığın qəbuluna əsaslanan" formatda şərh olunmasına gətirib çıxara bilər.

Bu planın yaxın aylarda müharibəni dayandıracağı, yoxsa dünyanın siyasi xəritəsini dəyişdirəcək yeni mərhələyə yol açacağı hələlik məlum deyil. Hazırda ən mühüm sual budur: bu proses kompromis kimi təqdim ediləcək, yoxsa Ukraynanın ərazi bütövlüyü prinsipinin zəiflədilməsi kimi tarixə düşəcək?