Trampın gizli planı artıq reallığa çevrilir: Putin və Zelenski onun sülh ssenarisi ilə niyə razılaşdılar

ABŞ prezidenti Donald Tramp Rusiya lideri Vladimir Putinlə telefon danışığından dərhal sonra Ağ Evdə Ukraynanın dövlət başçısı Volodimir Zelenski ilə görüşüb. Bu görüş Ukrayna savaşının gələcək inkişaf istiqamətlərini, ABŞ-ın siyasətində mümkün dəyişiklikləri və Qərb-Rusiya münasibətlərinin yeni konturlarını müəyyən edən hadisə kimi diqqət çəkir. Və bu, prezident Donald Trampın hakimiyyətə qayıdışından sonra Ukrayna lideri ilə dördüncü görüşüdür.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, rəsmi açıqlama verilməsə də, diplomatik mənbələrə görə, əsas müzakirə mövzuları təhlükəsizlik əməkdaşlığı, müharibənin gedişi, ABŞ-ın hərbi dəstəyinin növbəti mərhələsi və sülh danışıqlarına mümkün keçid olub. Prezident Donald Tramp açıq şəkildə bildirib ki, Ukraynaya göndərilən silahların böyük bir hissəsi ABŞ-ın öz ordusu üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır: “Bu müharibəni bitirmək istəməyimizin səbəblərindən biri də odur ki, Ukraynaya göndərdiyimiz silahlar bizə də lazımdır”.

Təbii ki, Ağ Ev sahibinin bu açıqlaması ABŞ-ın Ukrayna siyasətində resurs və prioritet balansına əsaslanan yeni yanaşmanın formalaşdığını göstərir. Böyük ehtimalla Tramp administrasiyası Ukrayna münaqişəsini “idarə olunan sülh” modelinə uyğunlaşdırmaq istəyir. Və bu model ABŞ-ın Asiya, eləcə də, Yaxın Şərq istiqamətlərinə daha çox diqqəti artırmaq planından qaynaqlanır.

Əslində, bütün bunlara paralel olaraq, rəsmi Kiyevin Ağ Evin yeni yanaşma üslubuna verəcəyi reaksiya da böyük önəm daşıyır. Ağ Ev sahibi Donald Trampla görüşdən sonra keçirilən mətbuat konfransında Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski bəyan edib ki, hazırkı vəziyyətdə müharibənin dondurulması və sülhə doğru atılacaq addımlar barədə danışıqlar aparmaq olduqca vacibdir: “Biz indi harada dayanmışıqsa, orada dayanmalıyıq. Tramp haqlıdır”.

Maraqlıdır ki, prezident Volodimir Zelenskinin bu bəyanatı Ukraynanın 2022–2024-cü illərdəki “tam qələbə” strategiyasından reallığa əsaslanan kompromis xəttinə keçid etdiyini göstərir. Analitiklərə görə, bu, həm ölkədaxili siyasi risk daşıyır, həm də Ağ Evin yeni mövqeyinə mümkün qədər uyğunlaşma jestidir. Halbuki, CNN-in məlumatına görə, görüş zamanı tərəflər arasında uzaqmənzilli raketlərin tədarükü məsələsində ciddi fikir ayrılığı da yaranıb. Ağ Ev sahibi Donald Tramp prezident Volodimir Zelenskiyə açıq şəkildə bildirib ki, ABŞ hələlik Ukraynaya belə silahların verilməsini planlaşdırmır.

Tramp administrasiyasının bu mövqeyi ABŞ-ın Rusiya ilə birbaşa eskalasiyadan yayınmaq strategiyasına əsaslanır. Ona görə də, hər iki lider Ağ Evdə keçirilən görüşü “gərgin, ancaq dürüst müzakirə” kimi xarakterizə edib. Prezident Donald Tramp Ukraynanın pilotsuz uçuş aparatları sahəsində nailiyyətlərini yüksək qiymətləndirərək, “Ukrayna dronları çox yaxşıdır, amma qırıcı təyyarələr hər şeyi dəyişə bilər” deyib. Bu, ABŞ-ın Ukraynanın texnoloji müharibə qabiliyyətinin etirafını göstərsə də, Ağ Evin strateji baxışında hava üstünlüyü və qırıcı təyyarə komponenti hələ də əsas faktor kimi qalır.

Digər tərəfdən, prezident Donald Tramp “Rusiyadan Alyaskaya tunel” layihəsini də “maraqlı ideya” hesab edir. Halbuki, prezident Volodimir Zelenski isə bu fikrə soyuq yanaşaraq, “mən bu ideyaya o qədər də heyran deyiləm” deyib. Qərb ekspertlərinin fikrincə, bu “tunel” ifadəsi prezident Donald Trampın simvolik diplomatik jestidir. Böyük ehtimalla o, Rusiya ilə potensial iqtisadi və kommunikasiya əlaqələrinin bərpası ideyasını gündəmə gətirərək gələcək dialoqa psixoloji zəmin yaradır.

Maraqlıdır ki, Tramp-Zelenski görüşü ərəfəsində diqqətçəkən başqa bir məlumat da yayılmışdı. Belə ki, Ağ Ev sahibi Donald Tramp və Rusiya prezidenti Vladimir Putin arasında birbaşa dialoq artıq bərpa olunub. Həmçinin Rusiya prezidenti Vladimir Putinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Türkiyənin beş F-16 qırıcısından ibarət eskadrilyasının Macarıstan paytaxtı Budapeştə qədər onu müşayiət missiyası planlaşdırılır.

Ona görə də, ABŞ və Rusiyanın Türkiyədən ortaq xahişi ilə reallaşdırılacaq bu təhlükəsizlik tədbiri həm də üç istiqamət üzrə ciddi mesaj sayılır. Belə ki, ABŞ və Rusiya arasında praktik təhlükəsizlik əlaqələri yenidən qurulur.Türkiyənin vasitəçi və balans yaradan rolu daha ön plana çıxarılır. Macarıstan yeni “geopolitik körpü” statusu qazanılır. Və beləliklə, ABŞ-Rusiya münasibətləri çərçivəsində Avropa daxilində “Orta Avropa diplomatiyası” kimi yeni bir xətt formalaşır.

Qərb ekspertləri hesab edirlər ki, son baş verənlər prezident Donald Trampın “sərt gücdən məhdudlaşdırılmış sülhə” keçid anlayışına əsaslanan xarici siyasət doktrinasının ilkin mərhələsini əks etdirir. Bu doktrina ABŞ-ın resurslarını Ukrayna cəbhəsindən Asiya və Yaxın Şərq istiqamətinə yönəltmək, Avropadakı müttəfiqlərini daha çox məsuliyyət daşımağa məcbur etmək və Rusiya ilə “idarə olunan rəqabət” modelinə keçidi təmin etmək kimi önəmli strateji hədəflərə yönəldilib.

Təbii ki, bütün bunları nəzərə almaq məcburiyyətində olan rəsmi Kiyev də artıq anlayır ki, ABŞ-ın prioritetləri tədricən dəyişir və bu, Ukraynanın strategiyasına birbaşa təsir edəcək. Ona görə də, Ukrayna lideri Volodimir Zelenski üçün bundan sonra əsas vəzifə müharibənin nəticələrini minimum itki ilə siyasi masada idarə etmək olacaq. Çünki Ağ Evin yeni siyasi kursu rəsmi Kiyevə açıq şəkildə məhz "hərbi qələbə deyil, siyasi nizamlanma prioritetdir" mesajını artıq çatdırmış kimi görünür.

Bütün bunlardan belə anlaşılır ki, son Tramp–Zelenski görüşü Ukrayna müharibəsində siyasi-psixoloji və diplomatik dönüş nöqtəsi kimi tarixə düşə bilər. Əgər, bu görüşdən sonra ABŞ və Rusiya arasında Budapeşt və ya Ankara vasitəsilə praktik danışıqlar formatı bərpa olunarsa, bu, “Tramp diplomatiyası”nın ilk real sülh arxitekturası kimi qiymətləndiriləcək. Halbuki, Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski üçün isə Ağ Ev sahibi Donald Trampla bu görüş müharibəni bitirmək deyil, daha çox onu siyasi reallığa çevirmək cəhdi kimi böyük önəm daşıyırdı.(musavat.com)