Türk Dövlətləri Təşkilatında Azərbaycanın liderlik rolu

Noyabrın 6-da Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə Türk Dövlətləri Təşkilatı Dövlət Başçılarının 11-ci Zirvə görüşünün keçirilməsi ilə birliyin inkişafı istiqamətində növbəti önəmli addım atıldı.

Artıq türk birliyi yalnız etnik, tarixi və mədəni baxımdan deyil, iqtisadi, geosiyasi və strateji sahələri əhatə edən yeni regional amil kimi özünü təsdiq edir. 

Təbii ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının dayanıqlı olması və mühüm əməkdaşlıq platformasına çevrilməsi onun möhkəm milli, mənəvi və siyasi təməllər üzərində qurulması ilə bağlıdır. Türk Dövlətləri Təşkilatının 11-ci Zirvə görüşünün məhz bu qurumun yaranmasının 15-ci ildönümünə təsadüf etməsi həmin tarixi sazişin əhəmiyyətinə bir daha nəzər salmağı zəruri edir. 

Məlum olduğu kimi, Türk Dövlətləri Təşkilatının əsası 2009-cu il oktyabrın 3-də Naxçıvan şəhərində Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstanın dövlət başçıları tərəfindən imzalanmış müqavilə ilə qoyulub. Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının yaradılması həmin günlərdə bəlkə də bəziləri üçün real görünməyə bilərdi. Lakin TDT getdikcə sıraları genişlənməkdə olan və böyük bir siyasi coğrafiyanı əhatə edən birliyə çevrilməkdədir. 

Mərkəzi Avropadan Çin sərhədinə qədər böyük bir siyasi və iqtisadi məkanı birləşdirən türk dövlətlərinin sıx inteqrasiyası Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin xüsusi təşəbbüsü ilə imzalanmış Naxçıvan sazişinin böyük gələcəyə hesablanmış bir sənəd olduğunu bir daha əyani sübut edir. 

Məhz bunun nəticəsidir ki, 2019-cu il aprelin 14-dən Özbəkistan Türk Şurasına üzvlüyə qəbul olundu. Bundan başqa, Macarıstan, Türkmənistan və Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyətində müşahidəçi statusu ilə iştirak edir. Türk Şurası üzv dövlətlərin rəhbərlərinin 2021-ci il noyabrın 12-də Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində keçirilən sammitində qəbul olunmuş qərara əsasən Türk Dövlətləri Təşkilatı adlandırılıb. “Vahid millət, vahid bayraq” strategiyasına əsaslanan Türk Dövlətləri Təşkilatının inkişaf edən quruma çevrilməsi onun tarixi zərurətdən irəli gəlməsi ilə izah oluna bilər. 

Əgər ilk vaxtlar təşkilatın sıralarına 4 dövlət daxil idisə, artıq 5 əsas və 3 müşahidəçi olmaqla üzvlərin sayı 8-ə çatır. Yaxın gələcəkdə həqiqi üzv statusu alan ölkələrinin sayının artacağı gözlənilir. Türk dövlətlərinin inteqrasiyasında və vahid əməkdaşlıq platformasına qoşulmasında Azərbaycan aparıcı rol oynayır. 

Bu da ilk növbədə, Azərbaycanın türk dünyasında nüfuzunun artması ilə bağlıdır. Eyni zamanda, Azərbaycan coğrafi mövqeyinə görə türk dövlətləri arasında birləşdirici körpü rolunu oynayır. Türkiyə, Macarıstan, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti və digər türk xalqları ilə Mərkəzi Asiyanın türk dövlətləri arasında əlaqə vasitəsidir. Son illər regional proseslərdə iştirakı artan Azərbaycan türk dövlətləri və xalqlarının siyasi, iqtisadi, mədəni, milli-mənəvi və digər sahələrdə yaxınlaşması üçün birləşdirici mövqe tutur. 

Bu baxımdan, 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycanın öz ərazilərini işğaldan azad etməsi və 2023-cü il antiterror əməliyyatı nəticəsində suverenliyinin tam bərpası türk dövlətləri ilə yaxınlaşma istiqamətində yeni mərhələnin əsasını qoydu. 

2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin imzaladığı Şuşa Bəyannaməsi regionda sülhün, təhlükəsizliyin və əməkdaşlığın yenidən qurulmasında mühüm addım oldu. 2024-cü il iyul ayında Türk Dövlətləri Təşkilatının zirvə görüşünün Şuşa şəhərində keçirilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə dəstəyi növbəti dəfə təmin etdi. Eyni zamanda, dövlət başçılarının sammitin sonunda imzaladıqları Qarabağ Bəyannaməsi təşkilata daxil olan ölkələr arasında əməkdaşlığın daha da dərinləşməsinə töhfə verdi. 

Türk Dövlətləri Təşkilatının 12-cı zirvə görüşünün Azərbaycanda keçirilməsi barədə Bişkek sammitinin qərarı bu baxımdan da diqqəti cəlb edir. Yəni, türk dövlətləri Azərbaycanın bununla birliyin inkişafında və tərəqqisində liderlik rolunu növbəti dəfə təsdiqləmiş oldu. 

Müşfiq Abdulla
"Cebheinfo.az"

Bizi Telegramda izləyin

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin