TÜRK DÖVLƏTLƏRİ TƏŞKİLATININ 12 ci ZİRVƏ GÖRÜŞÜNÜN ƏHƏMİYYƏTİ Qəvami Sadıqbəyli yazır

6–7 oktyabr tarixlərində Azərbaycanın Qəbələ şəhərində keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) 12-ci Zirvə Toplantısı beynəlxalq münasibətlər sistemində mühüm siyasi hadisə kimi dəyərləndirilir.
Zirvənin əsas mövzusu olan “Regional Sülh və Təhlükəsizlik” anlayışı, həm türk dövlətlərinin inteqrasiya istiqamətini, həm də təşkilatın qlobal güc mərkəzinə çevrilmə prosesini əks etdirir.
TDT-nin fəaliyyəti boyunca Azərbaycan təşkilatın lokomotiv dövləti kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsləri sayəsində türk dünyası arasında həmrəyliyin gücləndirilməsi, iqtisadi və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi istiqamətində ardıcıl addımlar atılmışdır.
Xüsusilə, Zirvə görüşlərinin illik sayının iki dəfə artırılması ideyası təşkilatın fəaliyyətinə yeni dinamizm qazandırmışdır.
Azərbaycanın Cənubi Qafqazda yeni təhlükəsizlik arxitekturasının qurulmasında lider rolu bu sammitdə də özünü aydın göstərir. 
Post-müharibə dövründə sülh, sabitlik və ədalətli diplomatiya prinsiplərinin təşəbbüskarı kimi Bakı, türk dünyasının birliyi və beynəlxalq etimadın artması istiqamətində nümunəvi mövqe nümayiş etdirir.
Son illərdə TDT-nin fəaliyyəti təkcə mədəni və humanitar sahələrlə məhdudlaşmır. Artıq təşkilat enerji təhlükəsizliyi, kibermüdafiə, informasiya sabitliyi və regional sülh məsələlərinə fokuslanaraq daha güclü və kompleks bir struktur qazanır. Bu dəyişiklik TDT-nin yumşaq gücdən strateji və siyasi gücə keçid mərhələsinin başlanğıcını simvolizə edir.
Qəbələ Zirvəsində əsasən  aşağıdakı istiqamətlər üzrə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi müzakirə olunur: 
- Enerji təhlükəsizliyi və yaşıltransformasiya – Azərbaycanın təşəbbüsü ilə “Yaşıl Enerji Dəhlizi” və “Rəqəmsal İpək Yolu” kimi layihələrin genişləndirilməsi;
- Nəqliyyat və logistika – Orta Dəhliz və Zəngəzur bağlantısı üzv dövlətlər arasında strateji inteqrasiyanı gücləndirir;
- Kibertəhlükəsizlik və rəqəmsal transformasiya – informasiya məkanında ortaq müdafiə mexanizmlərinin yaradılması;
- İqtisadi əməkdaşlıq və investisiya əlaqələri – qarşılıqlı ticarət və sənaye layihələrinin stimullaşdırılması.
Bu istiqamətlər türk dövlətləri arasında davamlı inteqrasiyanın və kollektiv təhlükəsizliyin əsasını formalaşdırır.
Azərbaycan TDT-nin Katibliyinin hesabına 2 milyon ABŞ dolları vəsait köçürərək təşkilatın institusional potensialının güclənməsinə mühüm töhfə vermişdir. Bu addım Bakının təkcə siyasi deyil, həm də praktik dəstək göstərən lider dövlət olduğunu bir daha nümayiş etdirir.
Azərbaycan həmçinin, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və Ələt Azad İqtisadi Zonası kimi layihələrlə türk dünyasının iqtisadi inteqrasiyasına xidmət edir. Bu təşəbbüslər sayəsində TDT ölkələri Avropa və Asiya arasında mühüm nəqliyyat-tranzit körpüsü rolunu oynayır.
Qəbələ Zirvəsi, türk dövlətlərinin birləşmiş təhlükəsizlik konsepsiyasının formalaşması baxımından da dönüş nöqtəsi ola bilər. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə hazırlanan “Qəbələ Bəyannaməsi” TDT-nin gələcək fəaliyyətinin strateji yol xəritəsini müəyyənləşdirəcək.
Bu sammit, türk birliyinin artıq regional çərçivəni aşaraq qlobal təsir gücünə malik platformaya çevrildiyini nümayiş etdirir. Azərbaycan bu prosesin həm siyasi beyni, həm də mənəvi dayağı olaraq çıxış edir.
Türk Dövlətləri Təşkilatının 12-ci Zirvə Toplantısının Qəbələ sammiti, təkcə protokol tədbiri deyil, Türk dünyasının gələcək təhlükəsizlik və inkişaf arxitekturasının əsasını qoyan strateji hadisədir.
Azərbaycan bu inteqrasiya prosesinin lokomotivi, ideoloji rəhbəri və diplomatik dayağı kimi çıxış edərək, türk xalqlarının həmrəyliyini möhkəmləndirir, regionda sabitliyin və ədalətli sülhün təminatçısına çevrilir.
Qəbələ Zirvəsi sübut etdi ki, XXI əsrin yeni siyasi və iqtisadi nizamında Türk dünyasının səsi artıq qlobal miqyasda eşidilir — və bu səsin mərkəzində Azərbaycan dayanır.

Qəvami SADIQBƏYLİ