Türk dünyasının aparıcı gücü olan Azərbaycan qlobal maraqların uzlaşdırılmasında rol alıb ŞƏRH

Bakı, 25 avqust, AZƏRTAC

Vaxtilə, 1990-cı illərdə dünyanın geosiyasi radarlarından kənar qalan, zəngin enerji və digər təbii resurslarının mövcudluğuna baxmayaraq, bunu dünyaya çıxaracaq marşrut imkanları olmayan və bu mənada Rusiyanın hegemonluğuna və üstün geosiyasi təsirinə məruz qalan Mərkəzi Asiya üçün iki mininci illərdən bəri çoxsaylı “C5+1” layihələri gündəmə gəldi. Aydındır ki, “C5” Mərkəzi Asiyanı təmsil edir, “1” isə müxtəlif qlobal və regional gücləri. Burada, ilk növbədə, Rusiya, Çin, ABŞ-ın toqquşan maraqları ilə yanaşı, Türk dünyasının birləşdirici ideyasını da qeyd etmək olar. Təbii olaraq, Türk dünyasının aparıcı gücü olan Azərbaycan hər zaman toqquşan qlobal maraqların uzlaşdırılmasında rol alıb və bu baxımdan coğrafiyamızın ölkəmizə bəxş etdiyi üstünlüyü - iki qitə arasında körpü rolunu tarixi-siyasi və geosiyasi kontekstə köçürməyi bacarmışıq. Prezident İlham Əliyevin Türk dünyasına yönəlik baxışları, bu çərçivədə reallaşdırılan siyasət bu baxımdan qlobal mahiyyət daşımaqdadır. Bu istiqamətdə xüsusi tarixi irəliləyişlər olaraq qeyd oluna bilər: Xəzəryanı ölkələrlə Xəzərin statusunun 2018-ci ildə razılaşdırılması (İran və Türkmənistan Xəzərin göl kimi, Qazaxıstan və Azərbaycan dəniz kimi bölünməsini istəyirdi), 2021-ci ilin yanvarında Türkmənistanla Azərbaycan arasında mübahisəli Kəpəz (Türkmənlər onu Sərdar adlandırır) yatağının birgə işlənməsinin razılaşdırılması və “Dostluq” adlandırılması, Türkmənistan rəhbəri Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun ilk (2008-ci ildəki) səfərindən 17 il sonra bu ilin iyulunda ölkəmizə tarixi səfərini etməsi - bütün bunlar uzun illər Türk dünyasına yönəlik siyasətimizin çatışmayan həlqəsində əldə olunan nailiyyətlərdir.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin (STM) baş məsləhətçisi Şəhla Cəlilzadə söyləyib.

O bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin Türkmənistan Xalq Məsləhət Şurasının sədri, yəni faktiki ölkə rəhbəri Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun dəvəti ilə avqustun 22-də bu ölkəyə səfəri, orada Özbəkistan Prezidentinin də iştirakı ilə üçtərəfli formatda görüşün keçirilməsi, gələcək layihələrlə bağlı bəyanlar, tranzit-nəqliyyat, ticarət, humanitar sahələrdə yeni razılaşmalar Azərbaycanın Türk dünyası siyasətinin zirvəsində olduğunu, həlqənin tamamlandığını sübut edir. Növbəti addım bu istiqamətdə bəyan olunan niyyətləri reallaşdırmaq, işçi qrupları səviyyəsində real nəticələri əldə etməkdir. Belə ki, görüş zamanı dəmir və hava yolu sahəsində əməkdaşlıq haqqında sazişlər imzalandı, yəni, nəqliyyat-infrastruktur quruculuğu və mövcud olan infrastrukturun genişləndirilməsi üzrə birgə işin ortaya qoyulması gözlənilir. Həmçinin Füzuli və Arxadağ şəhərlərinin qardaşlaşması barədə sazişi qeyd etmək olar. Bununla yanaşı, Özbəkistan ticarət nazirinin açıqlamasına görə üçtərəfli razılaşmaya əsasən topdansatış və vahid paylayıcı ticarət-logistika məntəqələrinin yaradılması planlaşdırılır. Görüşdə bundan əlavə, enerji əməkdaşlığına dair məsələlər də müzakirə olunub. Bu, Türk dünyasında əməkdaşlığın ən yeni inkişaf mərhələsinə yüksəldiyinin göstəricisi olmaqla yanaşı, on illərdən bəri Qərbin xəyalı olan Trans-Xəzər enerji layihələrinin müzakirəsi üçün yeni imkan yaradır. Bu layihənin önəmi hələ 2012-ci ildə Avropa İttifaqının qəbul etdiyi “Enerji siyasəti: sərhədlərimizdən uzaqdakı ortaqlarımızla münasibətlər” adlı sənəddə qeyd edilmişdi.

“Xüsusilə 2027-ci ilin sonunadək Rusiyadan enerji asılılığını sonlandırmağı qarşısına məqsəd qoyan Avropa üçün yeni enerji marşrutlarının formalaşdırılması həyati əhəmiyyət kəsb edir. Rusiyanın təzyiqləri, Çinin və Hindistanın maliyyə dəstəyi ilə çəkilən enerji xətləri Mərkəzi Asiyanın üzünü Şərqə döndərməsinə səbəb olmuşdusa, artıq Qərb Azərbaycanın dəstəyi ilə Avrasiyanın ürəyinə yol tapır. Bu, həm Türk birliyi ideyasına xidmət edir, həm ölkəmizin milli maraqlarına töhfə verərək gələcəkdə Qərbin enerji təhlükəsizliyində regionumuzun daha böyük rol oynaması ilə nəticələnə bilər. Qalib gələn tərəf hər zaman qlobal əməkdaşlığa faydalı olan tərəfdir. “Əsrin müqaviləsi” bizi Qarabağ Zəfərinə gətirdi, “XXI əsrin müqaviləsi” - Orta Dəhlizdə yeni enerji, nəqliyyat-infrastruktur razılaşmaları isə Azərbaycanın qlobal miqyasda mövqeyini daha da gücləndirməyə xidmət edəcək”, - deyə Ş.Cəlilzadə vurğulayıb.