Tüstüsüz gələcək naminə 14 milyard ABŞ dolları: dünyanı dəyişən PMI strategiyası

Siqaret çəkməkdən söhbət düşəndə, insanların böyük əksəriyyətinin ağlına ilk növbədə nikotin gəlir. Hərçənd məsələ təkcə nikotində deyil, eyni zamanda onun istifadə prosesindədir. Əsas problemlərdən biri məhz alışmadır. Tütün alışan zaman 6 mindən çox kimyəvi maddə formalaşır ki, onlardan az qala yüzü ÜST məlumatlarına əsasən potensial təhlükəli və ya kanserogen hesab olunurlar.

Bu problemin elmi nöqteyi nəzərdən qavranılması - elmi yanaşma bu problemin yeni bir konsepsiyasının - nikotindən istifadənin zərərlərini azaltmaq uğrunda mübarizə konsepsiyasının formalaşmasına səbəb olmuşdur: əgər alışdırma prosesi aradan qaldırılsa, zərər əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq. 

Tüstüsüz gələcək: PMI istiqaməti 

Bu keçidin əsas liderlərindən biri "Philip Morris International" (PMI) şirkətidir. Adıçəkilən şirkət tüstüsüz məhsulların və yüksək texnologiyaların inkişafına xüsusi diqqət ayırır. 2008-ci ildən bəri şirkət alternativ nikotin məhsullar bazarının tədricən inkişaf etdiriməsi strategiyasını həyata keçirməkdədir - belə ki, alternativlərin - IQOS, nikotin kisəcikləri (snus) və elektron siqaretlərin (veyp) hazırlanması, kommersiyalaşdırılması və onlarla bağlı elmi tədqiqatlara 14 milyard dollardan çox sərmayə qoyulub. 

Görülən işlərin miqyası adamı heyrətə gətirir: hazırlanma prosesində "R&D" Sinqapur və İsveçrədəki 2 mərkəzi iştirak edir - bu isə ümumilikdə 1400-dən çox alim, mühəndis və digər mütəxəsislərdən ibarət heyətə bərabərdir. 

Bu səylər şirkətin ilk tüstüsüz məhsulunun yaradılmasına gətirib çıxardı - 2014-cü ildə ilk IQOS təqdim olundu. 11 il sonra, 2025-ci ilin birinci rübündə PMI-nin alternativ məhsulları artıq şirkətin ümumi gəlirinin 42%-ni təşkil edir. PMI 2030-cu ilə qədər bu payı üçdə iki səviyyəsinə çatdırmağı planlaşdırır.

PMI-nin əsas ideyası belədir: əgər siqaret çəkmirsinizsə - heç başlamayın da, yox əgər çəkirsinizsə - bu zərərli vərdişdən imtina edin. Əgər imtina etmirsinizsə - məhsulu dəyişin. Şirkət nümayəndələri deyirlər: "Biz istəyirik ki, siqaret çəkən insanlar nikotindən imtina etmək istəmədikləri halda, daha yaxşı alternativlərə keçə bilsinlər."
Bu yanaşma öz nəticəsini verir: PMI-nin məlumatına görə, artıq dünyanın müxtəlif ölkələrində 38 milyondan çox yetkin siqaret çəkən şəxs tüstüsüz alternativlərə keçib.

Krespellano: dünyada ilk tüstüsüz zavod

Bolonya şəhəri yaxınlığındakı kiçik Krespellano qəsəbəsində dünya tütün sənayesi üçün unikal müəssisə yerləşir. Bu, sırf tüstüsüz məhsulların istehsalı üçün tikilmiş tarixdə ilk zavoddur. Zavod 2016-cı ildə PMI-nin genişmiqyaslı keçid  proqramı çərçivəsində açılmış və o vaxtdan bəri şirkətin sənaye inkişafının rəmzinə çevrilmişdir.

Zavod fəaliyyətə başladığı gündən etibarən şirkət bu obyektə 1,2 milyard avro sərmayə yatırıb. Əsas diqqət IQOS üçün tütün çubuqlarının istehsalına, həmçinin qablaşdırma və logistika sahələrinə yönəlib. Bu gün Krespellano fabriki məhsullarını onlarla ölkəyə ixrac edir və PMI-nin qlobal tədarük zəncirində açar rol oynayır.

Şirkətin məlumatına görə, 2023-cü ildə müəssisədən ixrac həcmi 1,9 milyard avronu ötüb və bu göstərici onun  İtaliyada qeyd olunan sahə üzrə ən iri ixracatçıların sıralarına daxil olmasına imkan verib. Məhsullar Avropa, Asiya, Latın Amerikası və dünyanın digər bölgələrinə göndərilir.

Lakin Krespellano sadəcə istehsalat sahəsi deyil. Burada İstehsalat Bacarıqları İnstitutu (IMC) yerləşir - bu, əməkdaşların avtomatlaşdırma, rəqəmsal monitorinq və dayanıqlı istehsal üzrə müasir standartlara uyğun təlim keçdiyi tədris mərkəzidir.

Müəssisədə ekoloji standartlara ciddi şəkildə riayət olunur. Tullantıların təxminən 80%-i ya təkrar emal edilir, ya da yenidən istifadə olunur. Su təchizatı qapalı dövriyyə sistemi ilə təşkil olunub, karbon qazı emissiyalarının azaldılması proqramı icra edilir və enerjiyə olan tələbatın bir hissəsi bərpa olunan mənbələr hesabına ödənilir.
PMI aqrar sektora da xüsusi diqqət yetirir. Şirkət İtaliyada tütünün ən böyük özəl alıcısı olaraq qalır və Emiliya-Romanya regionunun yerli fermerləri ilə sıx əməkdaşlıq edir, dayanıqlı əkinçilik təcrübələrini və ədalətli əmək şərtlərinə dəstək göstərir. 

Pərakəndə satış: unikal yanaşma

Pərakəndə satış sahəsində PMI İtaliya bazarında möhkəm mövqe tutur - oflayn infrastruktur ölkənin bütün 20 regionunu, 107 vilayətini və 7 700-dən çox bələdiyyəsini əhatə edir.

İtaliyada PMI klassik tütün şirkəti kimi fəaliyyət göstərmir. O, infrastruktur qurur, mütəxəssisləri hazırlayır, emala sərmayə yatırır, yerli fermerlərlə işləyir və strategiyasını regionların mədəni xüsusiyyətlərinə uyğunlaşdırır. Bu, sadəcə yeni məhsul deyil - biznesə yeni münasibət modelidir.

Uğur hekayəsi ixrac ideyası kimi

Bu yanaşma tütün sənayesinin həm iqtisadi resurs, həm də səhiyyə problemi olduğu digər ölkələr üçün də maraqlı ola bilər. Azərbaycan da daxil olmaqla bir çox ölkə bu çağırışlarla üz-üzədir: əhalinin sağlamlığına ziyanı necə azaltmalı, müasir standartlardan imtina etmədən yerli istehsalı necə stimullaşdırmalı? İtaliya nümunəsi burada nəzəri deyil, konkret cavablar təqdim edir.

Bir şeyi başa düşmək vacibdir: tüstüsüz texnologiyalar heç də bütün problemləri həll etmir. Lakin bu texnologiyalar biznes, dövlət və cəmiyyət arasında zərərli vərdişlərdən daha məsuliyyətli qərarlara keçid barədə dialoqu başlatmaq üçün imkan yaradır. Bu qərarlar uzunmüddətli fayda verə və dayanıqlı iqtisadi inkişafa əlavə təkan ola bilər. Məhz bu mənada İtaliya təcrübəsi müxtəlif ölkələr, o cümlədən Azərbaycan üçün də öz strategiyalarını formalaşdırmaqda başlanğıc nöqtəsi ola bilər.

Milli.Az