Ukrayna oyundan kənarda qaldı: Rusiya ABŞ görüşü ərəfəsində Zelenski Türkiyəyə niyə gəlir? ŞƏRH

Bir tərəfdə Səudiyyə Ərəbistanında gözlənilən ABŞ-Rusiya görüşü, digər tərəfdə Zelenskinin Türkiyə səfəri. ABŞ-Rusiya danışıqlarında isə əsas müəmmalı məqam Ukraynanın bu görüşdə iştirak edib-etməyəcəyidir.

Zelenski Kiyevin ABŞ-Rusiya görüşünə dəvət edilmədiyini bəyan edib, ardınca bildirib ki, Birləşmiş Ərəb Əmirliyi, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyəyə səfəri planlaşdırılır. Ötən gün axşam saatlarında O, BƏƏ-yə rəsmi səfər edib. Sabah isə Türkiyəyə səfər edəcək.

Maraqlıdır görəsən, ABŞ-Rusiya görüşü ərəfəsində Zelenski niyə bu ölkələrə səfər edir? Ümumiyyətlə Səudiyyə Ərəbistanında planlaşdırılan 2 ölkənin görüşündə Kiyev nümayəndələrinin iştirakı mümkündürmü?

Turkustan.az olaraq bu suallarımızı politoloqlar Əziz Əlibəyli və Oqtay Qasımova ünvanladıq. Oqtay Qasımov bildirdi ki, Amerika- Rusiya təmasları intensivləşdikcə və xüsusi ilə də Səudiyyə Ərəbistanın paytaxtında iki ölkənin nümayəndələrinin görüşünün keçirilməsi dəqiqləşdikdən sonra Ukraynanın atdığı addımlar daha çox diqqət mərkəzindədir.

Xüsusi ilə də Zelenskinin məlum bəyənatları, həm Ukraynasız aparılan danışıqları qəbul etməyəcəyi ilə bağlı açıqlaması, həm də Avropa ordusunun yaradılması ilə bağlı açıqlamaları, təbii ki, Ukraynanın başı üzərindən onun taleyinin həll olunmasına etirazlarla bağlıdır. Nəzərə alsaq ki, faktiki olaraq hazırkı vəziyyətdə Trampın atdığı addımlar Rusiyanı ümidləndirməklə, Avropanı və Ukraynanı da oyundan kənar vəziyyətə faktiki olaraq salmış durumdadır. Zelenski təbii ki, işğala məruz qalmış ölkənin başçısı kimi bu səfərləri etmək məcburiyyətindədir. Məlumdur ki, müharibə bitəndən sonra Ukraynanın qurulması üçün ciddi investiziyalara ehtiyac var. Həm BƏƏ, həm Səudiyyə Ərəbistan dünyada böyük investir ölkələr kimi tanınır, eyni zamanda bu ölkələrin həm Rusiya, həm də Amerika ilə normal münasibətləri var.

Türkiyəyə səfərə gəldikdə isə, Zelenski hakimiyyətə gələndən, o cümlədən müharibə başlayandan sonrada Türkiyə ilə intensiv əlaqədə olan liderdir. Türkiyənin Ukrayna savaşı dönəmində xüsusi ilə də ilk mərhələdə sülh yaratmağı ilə bağlı aktiv rol alması, o cümlədən Ukraynanın ərazi bütövlüyünü aktiv şəkildə dəstəkləməsi və regionun əsas gücü olduğuna görə Zelenski Türkiyəyə səfər etmək qərarına gəlib. İki ölkə arasında bir çox istiqamətlərdə strateji münasibətlər qurulub. Eyni zamanda hərbi sənaye kompleksində də bu ölkənin hərbi texniki əməkdaşlıq formatları mövcuddur və gələcəyə yönəlik bu planlar savaşdan öncə də var idi. Bu baxımdan Türkiyə regionun həm də, qlobal səviyyədə mühum faktoru olduğundan, Zelenskinin səfəri başa düşüləndir. Türkiyə həm də Qara dəniz vasitəsi ilə Ukraynaya qonşu dövlətdir. Yəni, bu həm də Zelenskinin gələcək danışıqlar dönəmində öz mövqelərini nisbətən gücləndirmək və həm Amerika, həm də Rusiya ilə normal münasibətdə olan ölkələrdən müəyyən dəstək almağa hesablanıb.

İkinci suala cavab olaraq onu qeyd etmək olar ki, mən düşünmürəm ki, Səudiyyə Ərəbistanda keçiriləcək ilk görüşdə ukraynalılar da iki tərəfli görüşdə üçüncü tərəf olaraq iştirak edəcəklər. Amma onu da istisna etmirəm ki, Ukrayna tərəfi orada ən azı iki tərəfli formatda Amerika tərəfi ilə görüşə bilər. Nəzərə alsaq ki, Ukraynanın baş naziri də verilən məlumatlara görə hal hazırda Ər-Riyaddadır və onun Ər-Riyada səfərə gəlmiş Amerikanın dövlət katibi ilə və digər rəsmi şəxslərlə görüşəcəyi və Ukrayna Rusiya arasında savaşın dayandırılması ilə bağlı müzakirələr aparılacağı istisna olunmur. Rusiya tərəfi ilə görüşəcəkləri ehtimalı olduqca aşağıdır. Düşünmürəm ki, hazırkı mərhələdə Ukrayna nümayəndələri Rusiya nümayəndələri ilə masa ətrafında oturub, hansına bir konsturuktiv şəkildə prosesi irəliyə aparacaq məsələləri müzakirə edə bilsinlər.

Əziz Əlibəyli isə bildirdi ki, ABŞ-Rusiya görüşündə Ukrayna nümayəndələrinin iştirak etmə ehtimalı var.

Açığı Kiyevin görüşdə olub-olmayacağı barədə tam məlumat olmasa da, bir qaydada təmsilçilik nəzərdə tutulur. Ukrayna danışıqlarında Ukraynanın iştirak etməsi mütləq və vacib bir məqamdır. Amma başlanğıcda Ukrayna gündəliyində iştirakı olmaya da bilər. Yəni, bu hala da dəfələrlə şahid olmuşuq.

Zelenskinin Türkiyəyə səfər etməsinə gəldikdə isə, Türkiyə NATO ölkəsidir və əlahiddə Avropa gücü kimi də böyük təsir imkanlarına malik ölkədir. Bu müharibə onu göstərdi ki, Avropanın özünün də ciddi təhlükəsizlik qayğıları var.

Aytən Yaşar/ Turkustan.az