Icma.az
close
up
RU
Ümumi anesteziya beynimiz və şüur haqqında nə deyir?

Ümumi anesteziya beynimiz və şüur haqqında nə deyir?

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat yayır.

Ümumi anesteziyanın insanı necə şüursuz vəziyyətə gətirdiyi elm üçün hələ də tam həll olunmamış suallardan biridir. Lakin yeni araşdırmalar göstərir ki, anesteziya dərmanlarının beyində yaratdığı dəyişikliklər alimlərə şüurun necə formalaşdığını anlamaqda mühüm ipucları verə bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu gün hər il 350 milyondan çox cərrahi əməliyyat ümumi anesteziya altında həyata keçirilir. Propofol kimi dərmanlar xəstəni şüursuz vəziyyətə gətirir, lakin bunun beyində dəqiq hansı mexanizmlə baş verdiyi hələ tam aydın deyil. Beyin görüntüləmələri göstərir ki, ümumi anesteziya zamanı beynin fəaliyyətində genişmiqyaslı azalma baş verir və sinir hüceyrələri arasındakı əlaqələr zəifləyir.

Alimlərin diqqət yetirdiyi əsas bölgələrdən biri beynin dərinliklərində yerləşən talamusdur. Bu struktur müxtəlif beyin bölgələri arasında mühüm əlaqələndirici mərkəzlərdən biri hesab olunur və yuxu ilə oyanıqlığın tənzimlənməsində rol oynayır.

London İmperial Kollecinin professoru Nik Franksın sözlərinə görə, beyin skanları bəzi bölgələrin anesteziyanın təsirinə digərlərindən daha həssas olduğunu göstərir. Talamusun da bu prosesin başlanmasında mühüm rol oynaya biləcəyi ehtimal edilir. Heyvanlar üzərində aparılan təcrübələrdə talamusun müəyyən hissəsinin stimullaşdırılması ilə anesteziya vəziyyətindən oyanmanın mümkün olduğu müşahidə edilib.

Şüurun “üçüncü vəziyyəti” ola bilər

Araşdırmalar həmçinin şüurun yalnız iki vəziyyətdən – oyanıqlıq və şüursuzluqdan – ibarət olmaya biləcəyinə dair suallar doğurur.

Əməliyyat zamanı təsadüfən baş verən şüurluluq nadir hadisədir. Təxminən hər 15 min xəstədən birinin əməliyyatdan sonra prosedurun müəyyən hissələrini xatırlaya bildiyi bildirilir.

Oksford Universitet Xəstəxanalarının anestezioloqu Ceydip Pandit bu insanların yuxu ilə oyanıqlıq arasında bir növ “üçüncü şüur vəziyyəti” yaşaya biləcəyini düşünür.

Panditin apardığı təcrübələrdə anesteziya və əzələ boşaldıcı dərman verilmiş xəstələrin bir qismi zahirən oyaq olmadıqları halda, verilən göstərişə uyğun olaraq əllərini sıxa bilib. Tədqiqatçı bunu şüurun aralıq vəziyyətinin mövcud ola biləcəyinə dair mümkün göstərici kimi qiymətləndirir.

Anesteziya insan beyninin fərdiliyini də dəyişir

Kembric Universitetinin nevroloqu Andrea Luppi və həmkarları isə funksional MRT vasitəsilə anesteziya altındakı insanların beyinlərini araşdırıblar.

Normal vəziyyətdə hər bir insanın beynindəki əlaqələrin müəyyən qədər özünəməxsus olduğu və bunun bir növ “neyroloji barmaq izi” yaratdığı düşünülür. Lakin anesteziya zamanı insanların beyin fəaliyyəti bir-birinə daha çox bənzəməyə başlayıb.

Tədqiqatçılar həmçinin anesteziya altında insan beyninin digər primatların beynindən daha az fərqləndiyini müşahidə ediblər. Bu nəticə beynin insan təkamülü baxımından daha yeni formalaşmış hissələrinin anesteziyadan daha çox təsirlənə biləcəyi ehtimalını gündəmə gətirir.

Luppinin fikrincə, anesteziyanın əsas təsirlərindən biri beynin müxtəlif bölgələrinin bir-biri ilə əlaqəsini zəiflətməkdir. Oyanıq vəziyyətdə beynin bir-birindən uzaq bölgələri koordinasiyalı şəkildə fəaliyyət göstərə bilir. Anesteziya zamanı isə bu geniş əlaqələr əhəmiyyətli dərəcədə azalır.

Bu yanaşma şüurun konkret olaraq beynin yalnız bir hissəsində yerləşmədiyi, əksinə, müxtəlif beyin bölgələri arasındakı koordinasiyadan yarandığı fikrini dəstəkləyən dəlillərdən biri kimi qiymətləndirilir.

Alimlər hesab edirlər ki, ümumi anesteziyanın təsir mexanizmini araşdırmaq təkcə tibbi baxımdan deyil, insan şüurunun mahiyyətini anlamaq baxımından da əhəmiyyətlidir. Buna baxmayaraq, şüurun beyində necə yarandığı hələ də elmin ən böyük açıq suallarından biri olaraq qalır.

Şəbnəm İbrahimxəlilova

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:141
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 23 Sentyabr 2026 12:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see371

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see353

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see322

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see303

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see282

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see272

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see265

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see255

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see250

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see239

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see239

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see238

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see236

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see235

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see226

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see224

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see214

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see210

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see205

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see203
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri