Uşaq anaların sayı azalır, problemin sonu görünürmü?

İllər boyu qızlarımızın erkən yaşda evlənərək ana olması onların təhsil imkanlarını məhdudlaşdırıb. Lakin son illərin — 2023 və 2024-cü illərin statistikasına əsasən, erkən yaşda doğuş edən qızların sayında azalma müşahidə olunur.

Belə ki, 2023-cü ildə 16 yaşadək olan qızlardan ümumilikdə 90 körpə, 2024-cü ildə isə 63 körpə dünyaya gəlib. Həmçinin 2023-cü ildə 16 yaşında olan qızlar 334, 2024-cü ildə isə 218 körpə dünyaya gətirib. 2023-cü ildə 17 yaşlı qızlardan doğulan körpələrin sayı 1309, 2024-cü ildə isə 998 təşkil edib. Bu rəqəmlər göstərir ki, son iki ildə erkən yaşda doğuş hallarının sayında azalma tendensiyası var.

Bəs bu hallar nə vaxt tamamilə aradan qalxa bilər? Erkən yaşda ana olmağın əsas səbəbləri nələrdir?

Mövzu ilə bağlı News24.az-a danışan sosioloq Lalə Mehralı bildirib ki, statistik göstəricilərdəki azalma həm qohum evliliklərinin qadağan edilməsinin, həm də maarifləndirmə tədbirlərinin real nəticəsidir:

“Bu azalmada qohum nikahlarının qadağan edilməsinin də mühüm rolu var. Çünki erkən nikahların əksəriyyəti qohum evlilikləri çərçivəsində baş verirdi. Bəzən qız yetkinlik yaşına çatmasa da, qohumlar aralarında razılaşıb dini nikahla bu birliyi həyata keçirirdilər. Lakin bu, hüquqi baxımdan evlilik sayılmır və dövlət qarşısında ailə statusu daşımır. Bu rəqəmlər həm də balanslaşdırılmış və hədəflənmiş sosial siyasətin göstəricisidir. Çünki hər kəs anlayırdı ki, qohum nikahlarının qadağan edilməsi təkcə erkən nikahların sayını deyil, həm də erkən doğulan, xəstə və yarımçıq körpələrin sayını azaldacaq". 

Sosioloq qeyd edib ki, dövlət yalnız rəsmi nikah bağlayan şəxsləri ailə hesab edir. Onun sözlərinə görə, qızların erkən nikaha meyil göstərməsi həm təhsil səviyyəsinin aşağı olmasından, həm də insanların fizioloji xüsusiyyətlər barədə məlumatsızlığından qaynaqlanır:

“Bu gün gənclərin bədənlərinin formalaşması əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha gec baş verir, yetkinlik dövrü isə daha çətin keçir. 14–16 yaşlı bir qızın ana olması onun orqanizminə ciddi zərbə vurur, bədəninin toxunulmazlığını pozur". 

Lalə Mehralı vurğulayıb ki, azalma tendensiyası hələ də sevindirici olsa da, problemin tam aradan qalxması üçün davamlı maarifləndirmə, sosial dəstək və ailə institutlarının gücləndirilməsi vacibdir:

“Bu, təkcə statistika deyil, hər rəqəmin arxasında bir qızın taleyi dayanır. Biz bu halların azalmasını yox, tamamilə dayanmasını hədəfləməliyik". 

Xeyrənsə Piriyeva