Uşaqlar neçə yaşından bədii ədəbiyyat oxumalıdırlar?

Bədii ədəbiyyat uşaqların psixoloji və intellektual inkişafı üçün ən mühüm vasitələrdən biridir.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, hər bir kitab uşaq üçün yeni bir dünya, fərqli obrazlar və həyat dərsləri ilə dolu bir aləm təqdim edir. Mütəxəssislərin fikrincə, uşaqlar mümkün qədər erkən yaşlardan bədii ədəbiyyatla tanış edilməlidir.
Pedaqoqlar və uşaq psixoloqları hesab edir ki, 3-4 yaş uşağın nitq və emosional bacarıqlarının formalaşmağa başladığı dövrdür və bu mərhələdə valideynlərin səslə nağıl və hekayə oxuması olduqca vacibdir. Bu, uşağın dinləmə və qavrama qabiliyyətini gücləndirməklə yanaşı, söz ehtiyatının da artmasına səbəb olur. 5-6 yaşdan etibarən isə artıq uşaqların müstəqil oxuya bilməsi üçün şərait yaradılmalı, onların marağına uyğun kitablar təklif olunmalıdır.
Ümumilikdə, bədii ədəbiyyatın uşaqlara gətirdiyi faydalar çoxşaxəlidir. İlk növbədə, uşaq oxumaqla söz bazasını genişləndirir, daha düzgün və ifadəli danışmağa başlayır. Eyni zamanda, müxtəlif süjet və obrazlarla tanışlıq onun təxəyyülünü inkişaf etdirir. Ədəbi qəhrəmanlarla empatiya quraraq, uşaq başqalarının hisslərini dərk etməyə başlayır və bu, onun sosial bacarıqlarının təməllərini qoyur. Üstəlik, nağıllar və hekayələr vasitəsilə təqdim olunan əxlaqi mesajlar uşağın mənəvi dünyasını formalaşdırır.
Lakin bu prosesdə diqqət yetirilməli məqamlar da var. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, uşaqlara yaşına uyğun olmayan, zorakı, qorxunc və ya mənfi qəhrəmanları idealizə edən ədəbiyyat təqdim olunmamalıdır. Belə əsərlər uşağın psixikasına mənfi təsir edə, onda qorxu, aqressiya və ya çaşqınlıq yaradabilər. Buna görə valideyn və müəllim nəzarəti burada mütləqdir.
Maraqlıdır ki, hər yaş dövrünün özünəməxsus ədəbi tələbləri var. Məsələn, 3-5 yaş arası uşaqlara şəkilli nağıllar, heyvanlar və təbiətlə bağlı sadə hekayələr tövsiyə olunur. 6-8 yaşlı uşaqlarda artıq süjetli hekayələrə maraq artır, xalq nağılları, əxlaqi nəticələr çıxarmağa yönəlmiş əsərlər uyğun sayılır. 9-12 yaşda isə uşaqlar daha geniş süjetli, hətta macəra və detektiv xarakterli əsərlərlə tanış ola bilər. 13 yaşdan yuxarı isə gənclər üçün yazılmış romanlar, tarixi və psixoloji yönümlü əsərlər oxumağa təşviq edilməlidir.
Əldə olan tədqiqatlar göstərir ki, gündəlik kitab oxunan uşaqlarda söz ehtiyatı, dinləmə, anlama və ifadə bacarığı daha sürətlə inkişaf edir. UNICEF və UNESCO-nun da tövsiyələrində vurğulanır ki, uşaq ilk yaşlarından kitabla böyüməli, evdə kitab mühiti yaradılmalıdır.
Beləliklə, bədii ədəbiyyat sadəcə bir əyləncə deyil, uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayan bir vasitədir. Kitab uşağın dünyanı dərk etmə bacarığını artırır, onu düşünməyə, suallar verməyə və cavab axtarmağa təşviq edir. Ən vacibi isə odur ki, oxumağı sevən uşaq düşünməyi, hiss etməyi və paylaşmağı da öyrənir.
Murad Məmmədov