Vaşinqton razılaşmalarının 1 ili: strateji diplomatiya, tarixi uğurlar

XIX əsrdə məşhur Alman hərbi strateqi Karl fon Klauzevits demişdi: "Müharibə - siyasətin başqa vasitələrlə davamıdır".

XX əsrdə Çin lideri Çjou Enlay bu ifadəni tərsinə çevirərək belə soyləmişdi: "Diplomatiya - müharibənin başqa vasitələrlə davamıdır".

XXI əsrdə isə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bu fikirlərin hər ikisinin doğruluğunu əyani olaraq göstərdi.

Deməli, bu fikrin tərsi də düzdür.

Ermənistanın Azərbaycana qarşı işğalçı müharibəsi 30 ilə yaxın davam etdi. Bu 30 ilə yaxın müddətdə Azərbaycan danışıqlar prosesini apardı. Ancaq nəinki nəticə olmadı, əksinə, danışıqlarda vasitəçilik edən böyük dövlətlər münaqişəni Ermənistanın xeyrinə nizamlamağ, bu da alınmırsa, dondurmağa çalışırdılar.

Bu variantların hər ikisi Azərbaycanın əleyhinə idi. Ona görə də Prezident İlham Əliyev həm hərbi, həm siyasi strategiyanı bir-birinin başlanğıcı və davamı olaraq gördü. Həm Klauzevitsin, həm Enlayın fikirlərini əyani olaraq, təsdiq etdi. Həm hərbi əməliyyatlar teatrında, həm danışıqlar masasında.

Silahla mümkün olanı silahla əldə etdi, sözlə mümkün olanı sözlə.

Torpaq üzərində istədiyinə nail oldu: 2020-ci ildəki 44 günlük müharibədə və 2023-cü ildəki antiterror əməliyyatı ilə. 2025-ci ilin avqustunda isə qazandığı qələbəni və yaratdığı yeni hərbi-siyasi reallıqları qarşı tərəfin - Ermənistanın da qəbul etməsinə nail oldu. Həm də dünyanın bir nömrəli hərbi-siyasi və iqtisadi-texnoloji gücü olan ABŞ-ın dəstəyi ilə.

8 avqust Vaşinqton razılaşmalarının ümumi, mühüm nəticəsi, tarixi mənası bundan ibarət idi. Əgər 2020-ci ildə ərazi, yəni xəritə üzərində hərbi qələbə və siyasi uğur (həm də Ağdamın, Kəlbəcərin, Laçının döyüşsüz alınması əlçatmaz görünən siyasi uğur) qazanılmışdısa, 2023-cü ildə antiterror əməliyyatları ilə həmin ərazidə Konstitusiyanın qüvvəsi bərpa olunmuşdusa (ki, bu da Konstitusion-hüquqi baxımdan uğurdur), 2025-ci ilin avqustunda Azərbaycan Prezidenti ölkəsinə strateji diplomatik qələbə qazandırdı. Bu strateji diplomatiyanın birinci və ən mühüm nəticəsi “Azərbaycan Respublikası ilə Ermənistan Respublikası arasında sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin təsis olunması haqqında Saziş”in paraflanmasıdır.

Doğrudur, bu sənədi hələlik xarici işlər nazirləri öz imzaları ilə paraflayıb. Yəni sazişin mətninə dair yekun razılaşma əldə olunub. Ermənistan öz Konstitusiyasından Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını çıxardıqdan sonra hər iki ölkənin birinci şəxsləri bu sazişi imzalayacaqlar və sənəd ratifikasiya olunduqdan sonra qüvvəyə minəcək. Ancaq bu halında belə 8 avqust razılaşmaları bölgəyə sülh gətirib.

Azərbaycan və Ermənistan artıq bir ildir, sülh şəraitində yaşayır. Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh təkcə onunla ifadə olunmur ki, sərhəddə güllə atəlmır, həm də onda ifadə olunur ki, bu iki ölkə arasında artıq iqtisadi və tranzit əlaqələr qurulub. Ticarət başlayıb. Hə iki ölkə, bütövlükdə bölgə bu sülhün real - əllə toxunula, gözlə görülə bilən xeyrini görür.

Azərbaycan göstərdi ki, təkcə müharibə siyasətin deyil, eləcə də, təkcə diplomatiya müharibənin başqa vasitələrlə davamı deyil. Diplomatiyanın özünün də başqa vasitələrlə davamı var: qarşılıqlı iqtisadi münasibətlər, faydalı ticarət və sair.

Göründüyü kimi, Azərbaycanın lideri bölgənin siyasi xəritəsini tamamladı, indi iqtisadi-ticarət və enerji xəritəsini cızır.

Budur, strateqin diplomatiyası.

Başqa - yaxın bölgələrdə müharibələr daha da şiddətlənir, şəhərlər, ölkələr dağılır, ancaq Azərbaycan Prezidentinin uğurlu vizyonu və qərarlı iradəsi ilə Cənubi Qafqazda sülh möhkəmlənir və quruculuq daha da sürətlənir.

Yazıçı-publisist, əməkdar jurnalist Bahəddin Həzi, Bizimyol.info