Vensın Bakıya səfəri: Gözləntilər və hesablamalar

Bu gün regionda və onun hüdudlarından kənarda ən çox müzakirə olunan hadisələrdən biri ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vensın İrəvan və Bakıya planlaşdırılan səfəridir. Bu, təsadüfi deyil, çünki əksər ekspertlərin qənaətinə görə, səfər formal və ya protokol xarakteri daşımır və ABŞ-ın Cənubi Qafqazın iki ölkəsi ilə münasibətlərində yeni bir mərhələnin başlanğıcı ola bilər. Analitik dairələrdə getdikcə daha çox belə bir fikir səslənir ki, söhbət sadəcə siyasi mesajlardan və ya Vaşinqtonun regiona diqqət nümayiş etdirməsindən yox, ABŞ-ın Cənubi Qafqaza yanaşmasında keyfiyyət dəyişikliyini rəsmiləşdirmək cəhdindən gedir.
Bizim.Media xəbər verir ki, xüsusilə vacib məqam ondan ibarətdir ki, səfər çərçivəsində planlaşdırılan müzakirələrdə ABŞ-ın birbaşa iştirakı ilə həyata keçirilməsi nəzərdə tutulan konkret layihələr əsas yer tutacaq.
 

Bununla Vaşinqton deklarativ siyasətdən və ümumi ifadələrdən praktiki mövcudluğa – iqtisadi, infrastruktur və institusional iştirak səviyyəsinə keçmək niyyətində olduğunu açıq şəkildə göstərir.

Bu kontekstdə ABŞ Prezidenti Donald Trampın Cənubi Qafqazın uzun müddət amerikalılar tərəfindən Rusiyanın üstün maraq zonası kimi qəbul edildiyi barədə açıqlaması da diqqətçəkicidir.
Faktiki olaraq bu gün həmin yanaşmanın yenidən nəzərdən keçirildiyini demək olar: region getdikcə daha az başqa güclərin təsir dairəsinin periferiyası, daha çox isə ABŞ-ın uzunmüddətli layihələr və birbaşa cəlbetmə yolu ilə möhkəmlənməyə hazır olduğu müstəqil geosiyasi məkan kimi dəyərləndirilir.
Bu yanaşma təkcə ABŞ-ın regionda iştirak formatını deyil, həm də İrəvan və Bakıda formalaşan xarici siyasət gözləntilərinin ümumi konfiqurasiyasını dəyişir.
Bu mənada Vensın səfəri, qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının transformasiyası və əvvəlki cazibə mərkəzlərinin zəiflədiyi bir şəraitdə ABŞ-ın Cənubi Qafqazda rolunu institusional səviyyədə möhkəmləndirməyə yönəlmiş daha geniş strategiyanın tərkib hissəsi kimi çıxış edir.
Tamamilə təbii olaraq, bizi təkcə səfər zamanı Bakı və İrəvanda hansı mövzuların müzakirə olunacağı deyil, daha çox bu səfərin yekununda hansı qərarların qəbul ediləcəyi maraqlandırır. Söhbət diplomatik bəyanatlar və ya simvolik jestlərdən yox, ABŞ-ın regionda mövcudluğuna real məzmun verəcək konkret razılaşmalardan gedir. Bu baxımdan ABŞ vitse-prezidentinin səfərinə həm proses, həm də nəticə prizmasından yanaşmaq vacibdir.
 

Xatırladaq ki, daha əvvəl Prezident Donald Tramp Azərbaycan və Ermənistan liderlərinə “Sülh Şurası”nda iştiraka razılıq vermələri münasibətilə ünvanladığı müraciətlərdə Vaşinqtonun regionda genişmiqyaslı investisiya proqramlarının, eləcə də hətta hərbi-texniki əməkdaşlığın həyata keçirilməsində maraqlı olduğunu vurğulamışdı. Bu cür yanaşma ABŞ-ın ənənəvi “sabitlik” və “dialoq” ritorikasından kənara çıxaraq daha dərin və strukturlaşdırılmış əməkdaşlıq modelinə keçmək niyyətini göstərir.

Bu kontekstdə Bakı üçün son onilliklər ərzində ABŞ–Azərbaycan münasibətlərinin inkişafına mane olan baryerlərin birdəfəlik aradan qaldırılması prinsipial əhəmiyyət daşıyır. İlk növbədə söhbət uzun illər ərzində ABŞ şirkət və institutlarının Azərbaycandakı layihələrdə iştirakını faktiki olaraq məhdudlaşdıran və ikitərəfli əməkdaşlığın inkişafına siyasi-hüquqi əngəl yaradan məşhur 907-ci düzəlişdən gedir.
Hazırda Trampın tərəfdarlarının Konqresdə bu düzəlişin tam ləğvi məsələsini yenidən gündəmə gətirməsi nikbinlik üçün əsaslar yaradır.
Mövzunun ABŞ siyasi gündəliyinə qayıtması əvvəlki yanaşmaların müasir geosiyasi və iqtisadi reallıqlara uyğun olmadığının etirafı kimi qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə də nəzərə alsaq ki, bu məhdudiyyətin saxlanılması ABŞ və Azərbaycan arasında hazırlanmaqda olan strateji tərəfdaşlıq xartiyasının məzmununa obyektiv şəkildə zərbə vurur və onun uzunmüddətli institusional baza rolunu sual altına qoyur.
Bu baxımdan 907-ci düzəlişin ləğvi təkcə simvolik yox, sırf praktiki əhəmiyyət kəsb edir. Bu addım Vaşinqtonun Azərbaycan və bütövlükdə regionla bağlı bəyanatlardan sistemli siyasətə keçmək niyyətinin əsas sınağına çevrilir.
Ayrı-ayrılıqda və böyük ölçüdə əsas gözləntilər TRIPP marşrutu üzrə əldə olunacaq razılaşmalarla bağlıdır. Burada ABŞ-a həlledici rol ayrılır. Demək olar ki, bu, postsovet məkanında Vaşinqtonun sadəcə iştirakçı deyil, faktiki olaraq əsas aparıcı olduğu ilk infrastruktur layihəsidir. Məhz buna görə Azərbaycan üçün layihədə Ermənistanın ölkənin qərb bölgələri ilə Naxçıvan arasında maneəsiz əlaqəni təmin etməsinə dair aydın və etibarlı zəmanətlərin yer alması prinsipial məsələdir.
 

Tərəflərin niyyətlərində hərbi-texniki əməkdaşlığın genişləndirilməsi də mərkəzi yer tutur ki, bu da qlobal və regional geosiyasi qeyri-sabitlik fonunda milli təhlükəsizlik üçün mövcud risklər baxımından xüsusi aktuallıq daşıyır.

Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrini ardıcıl şəkildə NATO standartları əsasında formalaşdırır və Alyansın aparıcı orduları ilə hərbi-texniki uyğunluq artıq siyasi şüar deyil, ordunun döyüş və texnoloji imkanlarının artırılması üçün praktiki zərurətə çevrilib. Bu səbəbdən ABŞ-la bu sahədə əməkdaşlığın inkişafı Bakıda həyata keçirilən müdafiə strategiyasının məntiqi davamı kimi dəyərləndirilir.
Nəhayət, vitse-prezident Cey Di Vensın səfəri regionda təhlükəsizlik arxitekturasının transformasiyasına da təkan verə bilər.
ABŞ-ın prosesdə iştirakı maraqlar balansı üçün daha ciddi və dayanıqlı şərtlər formalaşdırır. Cənubi Qafqaz hər hansı regional gücün “arxa həyəti” deyil, qlobal və regional aktorların maraqlarının kəsişdiyi məkandır. ABŞ-ın bu balansda iştirakı ona əlavə sabitlik və uzunömürlülük qazandırır – əlbəttə ki, region ölkələrinin öz inkişaf strategiyalarını müstəqil şəkildə müəyyən etməsi və beynəlxalq arenada subyektliklərini ardıcıl möhkəmləndirməsi şərti ilə. (Minval.az)
Bizim.Media