Vensin Cənubi Qafqaz missiyası nədir?

ABŞ Cənubi Qafqaza yenidən qayıdır və bu dəfə sıradan diplomatik jestlə yox, vitse-prezident səviyyəsində.

Fevralın 9-da ABŞ-nin vitse-prezidenti Cey Di Vens Ermənistana, ertəsi gün isə Azərbaycana səfər edir.

Vensin Cənubi Qafqaz missiyası nədir?

Baku TV-nin videomaterialında bildirilir ki, bu, Vaşinqtonun regiona son illərdə ən yüksəksəviyyəli siyasi təması hesab olunur. Səfər təkcə protokol xarakteri daşımır. Mesaj aydındır, ABŞ Cənubi Qafqazda həm sülh prosesində, həm də yeni iqtisadi xəritənin formalaşmasında birbaşa iştirak etmək istəyir.

Səfərin əsas gündəliyində iki məsələ dayanır. Birincisi, Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh sazişinin praktik mərhələyə keçirilməsi. ABŞ ötən il tərəflər arasında razılaşdırılan sülh çərçivəsinin kağız üzərində qalmasını istəmir və prosesə siyasi təminat verməyə çalışır. Vensin İrəvan və Bakı görüşləri məhz etimadın möhkəmləndirilməsi və kommunikasiyaların açılması ilə bağlı konkret addımlara təkan verməyi hədəfləyir.

İkinci və daha strateji məsələ isə TRIPP dəhlizidir. Yəni Azərbaycanı Naxçıvanla birləşdirəcək, oradan Türkiyə və Avropaya uzanacaq yeni tranzit marşrutu. Amma söhbət təkcə avtomobil yolu və dəmir yolundan getmir. Layihə enerji xətləri, logistika mərkəzləri, rəqəmsal infrastruktur və texnoloji inteqrasiyanı da əhatə edir. Başqa sözlə, bu dəhliz Cənubi Qafqazı qlobal ticarət şəbəkəsinin bir hissəsinə çevirə bilər.

Vaşinqton bununla regionu həm iqtisadi cəhətdən canlandırmaq, həm də alternativ marşrutlar yaratmaq istəyir. Bu isə Rusiya və İranın ənənəvi təsirini zəiflədən yeni geosiyasi balans deməkdir. Ancaq risklər də var.

Analitiklər xəbərdarlıq edirlər ki, genişlənən nəqliyyat və maliyyə axınları şəffaf idarə olunmasa, sanksiyalardan yayınma və qeyri-qanuni ticarət riskləri arta bilər. Yəni TRIPP-in uğuru yalnız infrastrukturdan yox, güclü nəzarət və koordinasiyadan asılı olacaq.

Vensin Cənubi Qafqaz səfəri həm də ikitərəfli münasibətlərin inkişafı baxımından önəmlidir.

Nəticə etibarilə, Vensin səfəri, sadəcə, diplomatik tur deyil. Bu, ABŞ-nin "biz buradayıq" mesajıdır. Əgər proses uğurlu alınsa, Cənubi Qafqaz münaqişə zonası yox, tranzit və texnologiya mərkəzinə çevrilə bilər. Bir sözlə, hazırda top Ermənistan və Azərbaycanın, daha çox isə Ermənistanın meydanındadır. Sülhü real iqtisadi imkanlara çevirə bilsək, bu səfər tarixə dönüş nöqtəsi kimi düşəcək.