“Xadulka” körpənin inkişafına kömək edir, yoxsa mane olur? ARAŞDIRMA

Körpələr üçün nəzərdə tutulan “xadulka”lar uzun illərdir valideynlər arasında populyarlığını qoruyur. Bir çox ailə hesab edir ki, xadulka uşağın daha tez yeriməsinə kömək edir. Lakin son 20–30 ildə aparılan elmi araşdırmalar və pediatr təşkilatlarının tövsiyələri bu fikrin doğru olmadığını göstərir. Əksinə, mütəxəssislər bildirirlər ki, xadulka nə yeriməyi sürətləndirir, nə də motor inkişafını yaxşılaşdırır. Bəzi hallarda isə inkişafı ləngidə və ciddi travmalara səbəb ola bilər.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Dünyada xadulkaya münasibət son illərdə xeyli dəyişib. Xüsusilə ABŞ, Kanada və Avropa ölkələrində təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar artdıqca bu məhsula qarşı məhdudiyyətlər də sərtləşib. Ən radikal addımı Kanada atıb. Bu ölkədə təkərli uşaq xadulkalarının satışı, idxalı və reklamı 2004-cü ildən tam qadağandır. Səbəb minlərlə körpənin pilləkəndən yıxılması, baş-beyin travması alması və digər ağır qəzalarla üzləşməsi olub.

Amerika Pediatriya Akademiyası da uzun illərdir təkərli xadulkalardan istifadə etməməyi tövsiyə edir. Təşkilat hesab edir ki, bu məhsullar hər il çoxsaylı ev qəzalarına səbəb olur. Körpə xadulka ilə adi iməkləmədən daha sürətli hərəkət etdiyindən valideynin reaksiyası gecikə bilir. Nəticədə pilləkən, isti soba, elektrik naqilləri, kəskin əşyalar və digər təhlükəli zonalara çox qısa vaxtda çata bilir.

Araşdırmalar göstərir ki, xadulkadan istifadə edən uşaqların yeriməyə daha tez başlaması ilə bağlı elmi sübut yoxdur. Əksinə, bəzi tədqiqatlar onların müstəqil yeriməsinin bir qədər gecikə biləcəyini göstərir. Bunun əsas səbəbi odur ki, uşaq yerimək üçün lazım olan balansı, bədən çəkisini ayaqlar üzərində düzgün bölüşdürməyi və əzələləri təbii şəkildə işlətməyi öyrənmir. Xadulka bədənin ağırlığını qismən daşıdığı üçün bu bacarıqların formalaşması ləngiyə bilər.

Mütəxəssislər psixomotor inkişaf baxımından da müəyyən risklərdən danışırlar. Körpə ətraf mühiti iməkləməklə öyrənir, maneələri aşır, yıxılıb qalxmağı təcrübədən keçirir. Xadulka isə bu təbii inkişaf mərhələlərinin bir hissəsini məhdudlaşdıra bilir.

Bununla belə, bəzi valideynlər xadulkanı qısa müddət ərzində uşağı məşğul saxlamaq üçün istifadə edirlər. Pediatrlar bildirirlər ki, əgər istifadə olunursa, bu, yalnız bir neçə dəqiqəlik və daim böyüklərin nəzarəti altında olmalıdır. Heç vaxt pilləkən, eyvan, mətbəx və ya isti əşyaların yaxınlığında istifadə edilməməlidir.

Azərbaycanda isə xadulkalar hələ də geniş satılır və bir çox ailələr tərəfindən istifadə olunur. Körpə məhsulları mağazalarında və onlayn platformalarda müxtəlif qiymət kateqoriyalarında onlarla model mövcuddur. Bununla yanaşı, son illər yerli pediatrlar və uşaq nevroloqları da valideynləri bu məhsuldan ehtiyatla istifadə etməyə çağırırlar. Xüsusilə bud-çanaq problemləri, əzələ tonusu pozğunluğu və inkişaf ləngiməsi olan uşaqlarda xadulkadan istifadənin uyğun olmadığı vurğulanır.

Müasir pediatriyada alternativ kimi döşəmə üzərində sərbəst oyun, iməkləmə üçün təhlükəsiz mühit yaradılması və valideyn müşayiəti ilə ayaqüstə məşqlər daha faydalı hesab olunur. Bu üsullar uşağın tarazlığını, koordinasiyasını və əzələ inkişafını daha təbii şəkildə dəstəkləyir.

Nəticə etibarilə, bu gün dünyada pediatrların əksəriyyəti təkərli xadulkanı zəruri inkişaf vasitəsi hesab etmir. Əksinə, təhlükəsizlik və motor inkişaf baxımından ehtiyatlı yanaşma tövsiyə olunur. Körpənin yeriməyi öyrənməsi üçün ən sağlam yol onun öz təbii inkişaf tempinə uyğun hərəkət etməsinə imkan yaratmaqdır.
Ayşən Vəli