Icma.az
close
up
RU
Menu

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

XALQSIZ İNQİLAB OLMUR! İranda baş verənlərin həqiqi müəllifi kimdir?

XALQSIZ İNQİLAB OLMUR! İranda baş verənlərin həqiqi müəllifi kimdir?

Azpolitika.az portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Əliməmməd Nuriyev, 

Konstitusiya Araşdırmalar Fondunun rəhbəri

Son günlər İranda baş verən hadisələr fonunda yenidən bir tezis dövriyyəyə buraxılıb: guya inqilab xalq işi deyil, xalq yalnız alətdir, tarixi hadisələrin isə hər zaman gizli müəllifləri olur. Belə yanaşma zahirən soyuq realizm təsiri bağışlasa da, mahiyyət etibarilə nə tarixi reallığı izah edir, nə də İranda yaşananları anlamağa kömək edir. Əksinə, söhbət daha çox hakimiyyət zorakılığını normallaşdıran ideoloji bəraət mexanizmindən gedir. İran nümunəsi həmin iddianın nə qədər əsassız olduğunu bütün çılpaqlığı ilə ortaya qoyur.

“Xalq” anlayışı çox vaxt qəsdən mücərrədləşdirilir ki, onu tarixin subyekti olmaqdan çıxarmaq mümkün olsun. Halbuki İranda dəyişiklik prosesinin müəllifi olan xalq son dərəcə konkret sosial konturlara malikdir.

Qadınlar illərdir bədənləri üzərindən qurulan ideoloji nəzarəti gündəlik davranışları ilə rədd edirlər. Gənclik rejimin müqəddəslik və qorxu dilini qəbul etmir, həmin dili mənasızlaşdırır. Şəhər orta təbəqəsi iqtisadi sıxıntı ilə ideoloji yalanın üst-üstə düşdüyü sosial baza kimi sistemin əsas dayaq nöqtələrini aşındırır. Milli və mədəni icmalar mərkəzçi, farslaşdırıcı dövlət modelinin saxtalığını açıq şəkildə görür. Etiraz artıq yalnız küçədə deyil, yaşayış tərzində, münasibətlərdə və gündəlik seçimlərdə ifadə olunur. Ortaya çıxan mənzərə sadə narazılıq deyil, itaətdən imtinanın normaya çevrildiyi sosial vəziyyətdir. Küçə etirazlarının intensiv fazasının zəifləməsi tez-tez prosesin nəticəsizliyi kimi təqdim olunur. Siyasi baxımdan belə oxunuş səthi və yanıltıcıdır. İnqilab yalnız küçə aksiyasından ibarət deyil, küçə sadəcə görünən mərhələdir. Hazırda proses ailə münasibətlərində, qadın–kişi davranış kodlarında, gənclərin dövlət və din simvollarına münasibətində, ideoloji ritualların boşalmasında və qorxu mexanizminin təsirini itirməsində özünü göstərir. Bu mərhələ səs-küysüzdür, lakin geri dönməz xarakter daşıyır. Siyasi tarix göstərir ki, rejimlər üçün ən təhlükəli mərhələ açıq toqquşma yox, itaətin daxildən dağılması dövrüdür. Hakimiyyətin zorakılığı artırması nəzarətin bərpası deyil, idarəetmənin iflasının etirafıdır.

Dövlət inandırmaq qabiliyyətini itirdiyi anda zorakılığı açıq norma halına gətirir. İranın ali dini liderinin etirazlar zamanı minlərlə insanın öldürüldüyünü açıq şəkildə etiraf etməsi də məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Sözügedən açıqlama “ölçülü müdaxilə” və “təhlükəsizlik əməliyyatı” narrativlərinin tam çökdüyünü göstərir, rejimin öz xalqına qarşı sistemli zorakılıq tətbiq etdiyini təsdiqləyir. Hüquqi müstəvidə belə bəyanatlar faktiki olaraq özünütəqsirləndirmə xarakteri daşıyır. Ən vacibi isə həmin etiraf etirazın bitdiyini deyil, legitimliyin itirildiyini ortaya qoyur. “Dəstək olmadı, inqilab xalqı öldürdü” arqumenti elmi baxımdan səbəb–nəticə əlaqəsinin təhrifidir, mənəvi baxımdan isə açıq qurbanı günahlandırmaq cəhdidir. İnsanları öldürən inqilab deyil, hakimiyyətdir. Tarixdə heç bir fundamental siyasi dəyişiklik risksiz baş verməyib. Əgər zorakılıq dəyişiklik ehtimalını sıfırlasaydı, aparteid sistemi dağılmaz, Şərqi Avropa rejimləri çökməz, bir çox azadlıq prosesi heç vaxt başa çatmazdı. İran cəmiyyəti də dayanmayıb, sadəcə etirazın forması dəyişib. İran türklərinin mövcud mərhələdə ehtiyatlı davranışı da tez-tez yanlış şərh olunur. Söhbət qorxaqlıqdan getmir. Məsələ XX əsrdə iki dəfə inqilabın əsas yükünü daşıyıb iki dəfə ən çox itirən toplumun tarixi rasionalizmindən ibarətdir. Həmin təcrübə göstərir ki, xalq sadəlövh deyil, idarə olunan kütlə deyil, nəticələri oxuya və strategiya dəyişə bilən aktordur. Bu xüsusiyyət “xalq alətdir” tezisini daxildən çökdürür.

Hazırda İranda müşahidə olunan nisbi səssizlik etirazın bitməsi anlamına gəlmir. Ortaya çıxan mənzərə rejimin bütün zor tətbiqetmə və döyüşmə resurslarını işə salmasından sonra formalaşmış vəziyyətdir. Hakimiyyət artıq idarə etmir, cəzalandırır, razı salmır, qorxudur, gələcək təklif etmir, yalnız təhdid edir. Zorla yaradılan səssizlik problemi həll etmir, əksinə onu dərinləşdirir və prosesi son mərhələyə yaxınlaşdırır. Bu mərhələdə itaət bərpa olunmur, sadəcə açıq qarşıdurma içə çəkilir. İnqilab roman deyil ki, tək müəllifi olsun. İnqilab planın, strukturun, imkanın və kütləvi davranışın kəsişməsidir. Gizli aktorlar yalnız fürsət pəncərəsi yarada bilər. Həmin pəncərədən keçən isə xalqdır. Xalqsız inqilab olmur. İranda baş verənlərin müəllifi nə xarici gücdür, nə mifləşdirilmiş ssenarilər, nə də qaranlıq kabinetlərdir. Dəyişimin real müəllifi susdurulsa da inandırılmayan, qorxudulsa da razı salınmayan, səssizləşsə də geri çəkilməyən xalqdır. İranda inqilab bitməyib. Sadəcə səsdən səssizliyə keçib. Tarix isə göstərir ki, həmin mərhələ mövzunu bağlamır, onu sonuna aparır.

“AzPolitika.info”

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:127
embedMənbə:https://azpolitika.info
archiveBu xəbər 22 Yanvar 2026 17:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see353

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see327

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see287

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see278

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see271

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see262

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see260

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see256

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see251

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see247

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see243

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see240

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see234

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see232

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see231

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see229

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see225

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see219

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see217

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see216
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri