Xaricilərlə evlilik Azərbaycan üçün hansı təhlükəni gətirir? Ekspertdən SOS

“Ənənəvi cəmiyyət dövründə (əvvəllər) başqa xalqlarla, millətlərlə nikah münasibətlərinə cəmiyyətdə yaxşı baxılmırdı. Bizim arxetiplərimiz (kollektiv şüur) var idi. Onlar imkan vermirdi ki, vətəndaşlarımız digər xalqların nümayəndələri ilə ailə qursun”. 

Bu sözləri Ölkə.Az-a açıqlamasında sosioloq Üzeyir Şəfiyev azərbaycanlıların xarici vətəndaşlarla ailə qurması barədə statistikadan danışarkən deyib. O, əcnəbilərlə nikahın genofondu təhlükəyə atdığını söyləyib:

“Xatırlayırsınızsa, sovetlər birliyi dövründə oğlanlar əsgər gedəndə, valideynlər tapşırırdı ki, şərəflə xidmət elə, ancaq orada - yəni SSRİ məkanına daxil olan digər ölkə vətəndaşları ilə ailə qurma, öz elinə, obana qayıt. Çünki bəzi hallar olurdu ki, hərbi xidmətdən rus, yaxud ukraynalı qızlarla qayıdırdılar. Bizdə belə hallara çox pis baxılırdı.

Çünki milli, identiklik məsələsinə, çox həssas, konservativ yanaşılır, bu, genofonda təhlükə kimi qiymətləndirilirdi. Hətta deyirdilər ki, qanı başqa millətin qanı ilə qarışdırmaq olmaz. Bu, SSRİ süquta uğrayana qədər davam etdi. Bundan sonra artıq Azərbaycan açıq cəmiyyətə inteqrasiya olundu. Xarici ölkələrə get-gəl, xarici seriallar, filmlər, bütün bunlar başqa xalqlarla nikahları təşviq etdi. 

Əvvəlcə bu formada başladı ki, məsələn, bizim cəmiyyətdə nişanı qayıdan qızla, boşanan qadınla ailə qurmaq məsələsinə heç də yaxşı baxılmırdı. Buna görə də həmin qızlar, qadınlar əcnəbi vətəndaşlarla ailə qurmağa maraq göstərməyə başladılar. Səbəb də budur ki, xarici vətəndaşlar onlardan daha əvvəl nişanlı ya da ailəli olub-olmadığını soruşmurdu. 

Sonra isə ənənəvi cəmiyyət funksionallığını itirdikcə, liberal dəyərlər gəldikcə, cəmiyyətin fərd üzərində nəzərati, ictimai qınaq azaldıqca, artıq kişilərimiz də xarici vətəndaşlarla ailə qurmağa başladılar. 

İl ərzində təxminən 1500-1600 belə nikahın bağlanmasını müşahidə eləmək olur. Artıq ənənəvi cəmiyyət stereotipləri əriyir, ağsaqqallar, ağbirçəklər öz funksionallığını itirir, gənclərə, yeni nəsillərin seçimlərinə sərt müdaxilə edə bilmirlər. Beləliklə,gənclər də eqoist və müstəqil şəkildə qərar verirlər. Fikirləşirlər ki, öz həyatımdır və istədiyim kimi yaşayacağam. Hətta bunu bəzən də vətəndaş nikahı şəklində reallaşdırırlar, rəsmi şəkildə ailə qurmurlar.

Bu, genofondun təhlükəsizliyi baxımından ciddi bir məsələdir. Eyni zamanda, demoqrafik artım baxımından da problem ola bilər.

Çünki görürük ki, Azərbaycanda qızlar evlənməyə oğlan tapmağa çətinlik çəkir, yaxud da əksinə. Bu da sonunda genefond təhlükəsizliyi ilə bağlı problemə çevrilir”. 

Sosioloqun sözlərinə görə, xaricilərlə nikah mövzusuna daha ciddi yanaşan ölkələr var:
“Bir çox ölkələrdə belə mövzularda SOS siqnalı var. Bəzi Avropa ölkələrində sanki millətin qanını qorumaq təəssübkeşliyi deyilən bir anlayış var. Bəzən belə bir mövqe göstərirlər ki, miqrantlar fransızlarla, almanlarla nikaha girir və beləliklə,təmiz fransızlar və təmiz almanların gələcəyi sual altında qalır. Bu, həm genofond təhlükəsizliyi, həm də ailə dəyərləri baxımından vacib məsələdir. 
Bizim klassik Azərbaycan ailə dəyərləri instiutumuz var. Fərqli ölkələrin vətəndaşları ilə nikahlar şübhəsiz ki, institutun məzmun və strukturunda dəyişikliyə gətirib çıxarır”.

Ü.Şəfiyev hesab edir ki, bunun qarşısını təbliğatla almaq mümkündür: “Digər tərəfdən, biz vətəndaşların ailə qurarkən seçim haqqına girə bilmərik. Sadəcə təbliğat aparılmalıdır ki, öz millətimizlə, Azərbaycanda yaşayan insanlarla ailə qurmaq daha məqsədəuyğundur. Bu, həm milli identikliyi, həm ailə dəyərlərini qoruyub saxlamaq üçün vacibdir. Digər xalqların nümayəndələri evlənəndə ailə dəyərləri zəif olur, boşanmalar çox ola bilir. Çünki xarakter, ailə tərzləri fərqlidir. 

Öz xarakterinə, öz milli dəyərlərinə bələd olduğun insanlarla nikaha girmək ailə dayanıqlığına müsbət təsir göstər. Amma xaricilərlə bizimkilərin uğurlu nikahları da var. Məsələn, azərbaycanlı qız hansısa bir ingilislə evlənir, amma Azərbaycan ailə dəyərləri, bizim ailə institutuna məxsus olan xüsusiyyətləri qoruyub saxlayır. Hətta həmin oğlanı Azərbaycanın təəssübkeşi, Azərbaycanı müdafiə edən bir şəxs kimi də sosiallaşdıra bilir. Amma yaxşı olar ki, bütün hallarda öz vətəndaşlarımızla ailə qursunlar”.

Sosioloq artıq Qərb dəyərlərinin Azərbaycan ailələrinə ciddi şəkildə təsir göstərdiyini düşünür: 
“Etiraf etməliyik ki, artıq Qərb dəyərləri Azərbaycan ailəsinə müdaxilə etməyi bacarıb. Boşanmaların sayının artması, nikahların sayının azalması, boz boşanma - yəni 50 yaşdan yuxarı insanlar arasında boşanma sayının çoxalması və xarici vətəndaşlarla nikaha girənlərin sayını anrtması onu göstərir ki, bizim ailə institumuzda əsaslı dəyişikliklər baş verir. Bu, özü bir SOS siqnalıdır. 

Məsələn, 30 il qabaqkı Azərbaycan ailəsi ilə indikiləri müqayisə edəndə görürük ki, çox ciddi fərqlər. Oxşar tendensiya davam eləsə, cəmiyyətin sosial xarakterində əsaslı dəyişiklikləri müşahidə edəcəyik. Bu proseslər son nəticədə cəmiyyətimizdə çox ciddi dəyişikliklərə gətirib çıxaracaq. Hesab edirəm ki, bütün müvafiq qurumlar çalışmalıdır ki, biz Azərbaycana məxsus milli-mənəvi dəyərləri qoruyaq və gələcək nəsillərə ötürməyi bacaraq.

Çünki bizi biz edən məhz Azərbaycanın özünəməxsusluğu, ailə institutudur. Təəssüf ki, bizdə Qərb ölkələrindən olan müdaxilələr, serialar, filmlər və s. bu gün cəmiyyətdə ailə institutuna çox ciddi təsir göstərib. Nəticədə Azərbaycan cəmiyyəti üçün heç vaxt xarakterik olmayan boşanma saldosu var”.

Qeyd edək ki, Ədliyyə Nazirliyinin statistikasına görə, bu ilin 9 ayında 1 570 Azərbaycan vətəndaşı ilə əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslər arasında nikah bağlanıb.
Məlumata görə, nikahlar daha çox Rusiya, Türkiyə, Gürcüstan, Ukrayna, Qazaxıstan, Pakistan vətəndaşları arasında baş tutub.

Billurə Yunus