Icma.az
close
up
RU
Xərçəngə qarşı ağıllı və canlı silahlar: Son 30 ilin ən böyük uğuru

Xərçəngə qarşı ağıllı və canlı silahlar: Son 30 ilin ən böyük uğuru

Qaynarinfo saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Dünya üzrə ərçəng halları həyəcanverici şəkildə artır, lakin ümidverici inkişaflar da diqqət çəkir. Yeni nəsil ağıllı və canlı müalicələr sayəsində bəzi qan xərçəngi növləri artıq ölümcül olmaqdan çıxıb idarə olunan xəstəliklərə çevrilir. Bəs bu qabaqcıl müalicələr necə işləyir?

Qaynarinfo xəbər verir ki, "The Lancet"də dərc olunan genişmiqyaslı analiz 1990–2024 dövrünü əhatə edən araşdırmaların aşağı və orta gəlirli ölkələrdə yeni xərçəng diaqnozlarının və ölüm hallarının daha yüksək olduğunu göstərib.

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, təcili tədbirlər görülməsə, 2050-ci ilə qədər dünya üzrə 30,5 milyon nəfərin xərçənglə üzləşəcəyi, 18,6 milyon insanın isə xəstəlik səbəbilə həyatını itirəcəyi gözlənilir. Avropada isə yaşlanan əhali və həyat tərzinə bağlı risk faktorları xərçəng hallarının artacağına işarə edir.

Vaşinqton Universitetinin Sağlamlıq Ölçmələri və Qiymətləndirmə İnstitutunun (IHME) baş müəllifi Dr. Liza Fors bildirib: "Xərçəng dünya xəstəlik yükünə mühüm töhfə verməyə davam edir. Tədqiqatımız qarşıdakı onilliklərdə xüsusilə resursları məhdud ölkələrdə qeyri-proporsional artım yaşanacağını göstərir".

Leykoz və limfa kimi qan xərçənglərinin artmasına baxmayaraq, həm Azərbaycanda, həm də dünyada ölüm nisbətlərinin azalması və xəstələrin daha uzun yaşaması diqqət çəkir.

Hematologiya üzrə mütəxəssis Prof. Dr. Ali İrfan Emre Tekgündüz "Hurriyet"ə bildirib ki, artımın bir hissəsi real xəstəlik artımından, digər hissəsi isə diaqnostika üsullarının inkişafından qaynaqlanır.  "Gen mutasiyası analizləri və molekulyar testlərdəki irəliləyişlər sayəsində keçmişdə ‘qan azlığı’ kimi ümumi ifadələrlə təsnif edilən bir çox hal bu gün dəqiq şəkildə diaqnozlana bilir", deyən Tekgündüz ABŞ-ın SEER məlumatlarının hematoloji xərçənglərin insidensində son illərdə əhəmiyyətli artım göstərdiyini deyib.

Prof. Dr. Tekgündüz genetik meyilliliklə yanaşı, ətraf mühit təsirləri, ömür uzunluğunun artması və immuniteti zəiflədən müalicələrin qan xərçəngi riskini yüksəltdiyini ifadə edib. Romatoloji və immunoloji xəstəliklər, eləcə də orqan köçürülməsindən sonra istifadə edilən immunitetbasdırıcı dərmanlar uzunmüddətli perspektivdə risk yaradır. Cəmiyyətin yaşlanması da hematoloji bədxassəli xəstəliklərin sayını artıran əsas amillərdəndir.

Mütəxəssis son illərdə axın sitometriyası, molekulyar testlər və yeni nəsil sekvensləşdirmənin (NGS) geniş istifadəyə girməsi ilə əlamət göstərməyən xəstələrdə belə erkən diaqnozun mümkün olduğunu deyib. Bu, həm halların sayını artırır, həm də erkən diaqnoz səbəbilə müalicə uğurunu yüksəldir.

Prof. Dr. Tekgündüz ölüm nisbətlərinin azalmasının arxasında hədəfə yönəlik dərmanlar, hüceyrə əsaslı müalicələr və sümük iliyi nəqlindəki texnoloji irəliləyişlərin dayandığını bildirib.

Dünya üzrə hematoloji xərçənglərə bağlı itirilən sağlam ömür illərinin təxminən 40 faiz azalması, həm sağ qalma müddətinin artdığını, həm də həyat keyfiyyətinin yüksəldiyini göstərir.

Qan xərçənglərinin sitogenetik və molekulyar cəhətdən olduqca müxtəlif olduğunu deyən Tekgündüz vurğulayıb:

"Hər xəstənin xərçəng hüceyrəsi ona məxsus molekulyar bir barmaq izi daşıyır. Buna görə də hər xəstənin müalicəyə verəcəyi cavab fərqlidir. Diaqnoz zamanı aparılan ətraflı analizlər sayəsində ‘hər kəsə eyni müalicə’ dövrü artıq sona çatıb".

Bu yanaşma tibb mühitində "fərdiləşdirilmiş müalicə” adlandırılır. Xüsusilə KML, KLL, APL və Philadelphia pozitiv ALL kimi alt qruplarda sağ qalma tarixi müqayisə olunmayacaq dərəcədə yüksəlib. Bir çox qan xərçəngi artıq ölümcül deyil, xroniki və idarəolunan vəziyyətə keçib.

Prof. Dr. Tekgündüz son illərdə tez-tez eşidilən "ağıllı dərman” və "canlı dərman” anlayışlarını belə izah edib:

- Ağıllı dərmanlar: xərçəng hüceyrələrindəki spesifik genetik dəyişiklikləri hədəfləyir, sağlam hüceyrələrə minimal ziyan verir. Mütəxəssis bu dərmanları xərçəngə yönəlmiş "nəzaətli raketlər”ə bənzədir.

- Canlı dərmanlar (CAR-T müalicəsi): xəstənin T-limfositlərinin genetik olaraq dəyişdirilərək xərçəngi tanıyacaq şəkildə proqramlanmasına əsaslanır. Hüceyrələr laboratoriyada çoxaldılıb xəstəyə geri verilir və beləliklə orqanizm xərçənglə aktiv şəkildə döyüşür.

Bu üsullar xüsusilə B hüceyrəli kəskin limfoblastik lösemi, B hüceyrəli limfomalar və multipl miyelomda böyük uğurlar gətirib. KML xəstələrində tirozin kinaz inhibitorları ilə 10 illik sağ qalma 90 faizə çatıb.

Son illərdə təsdiqlənən 167 dərmanın əhəmiyyətli qismi hematoloji xərçənglərdə tətbiq edilir. Bunların çoxu hədəfə yönəlik terapiyalar və immunoterapiyalardır. Bu dərmanlar hətta müqavimətli hallarda belə xərçəng hüceyrələrinin çoxalmasını dayandırır, apoptozu aktivləşdirir və immun sisteminin təsirini artırır.

Mütəxəssis vurğulayıb ki, leykoz və limfa artıq tək bir xəstəlik deyil, genetik olaraq çoxsaylı alt tiplərdən ibarət geniş bir spektrdir.

Bu ağıllı dərmanlara çıxış çətindir – nə edilə bilər?

Prof. Dr. Tekgündüz deyib:

- Yüksək maliyyət səbəbilə ağıllı dərmanlara çıxış bütün dünyada məhduddur.

- Problemin həlli üçün biosimilyar və jenerik dərmanların yerli istehsalı təşviq edilməli, klinik araşdırmalara qatılım artırılmalı, yeni dərmanların geri ödəmə prosesləri sürətləndirilməlidir.

- Geri ödəmədə əsas kriteriya xəstəyə qazandırılan bir illik keyfiyyətli ömür müddətinin maliyyətidir və bu dəyər çox zaman 30–40 min dollar civarındadır. Qısa müddətdə, lakin uzunmüddətli təsir göstərən müalicələrin daha sərfəli olduğu hesab edilir.

Aydın

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:308
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 25 Noyabr 2025 09:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see319

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see310

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see263

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see257

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see256

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see241

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see235

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see232

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see214

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see214

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see210

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see210

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see208

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see207

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see204

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see201

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see201

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see200

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see182

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri