Xəstə sürücüləri yollardan necə yığışdırmaq lazımdır? BEYNƏLXALQ TƏCRÜBƏ

Hadisənin üzərindən 2 həftəyə yaxın vaxt keçsə də “uçan taksi” məsələsi barədə müzakirələr səngimir. Bəs belə bir hal Avropa ölkələrində baş versə vəziyyət necə olardı?

Avtosfer.az xəbər verir ki, ötən həftə Avropa İttifaqı və Avropa Komissiyası sürücülük vəsiqələri barədə razılığa gəlib. Razılığa görə artıq üzv ölkələr ömürlük vəsiqələrin verilməsini dayandırmalıdır. Vəsiqə təzə başlayanlar üçün 1-3 il müddətinə verilməli, müddəti isə maksimum 15 il uzadılmalıdır. Yenilənmə zamanı sürücü təkrar müayinədən keçməlidir. Yaşlıların maşın sürməsinə fərdi yanaşılmalıdır. Bizdəki kimi ildə 1 dəfə uzadılma olmayacaq. 

Vahid sənədin hazırlanması və qüvvəyə minməsi 2 ilədək vaxt aparacaq. Lakin indidən ömürlük vəsiqə verən ölkələr tədbir görməyə başlayıb.
Məsələ indi gündəliyə gətirilsə də, bir çox Avropa ölkəsində qanunvericilik hökumət orqanlarına sürücünün vəsiqəsini xəstəliyə görə məhdudlaşdırmaq səlahiyyəti verir. Belçika, İsveçrə, Almaniya və Fransa kimi ölkələrdə yol hərəkəti qanunvericiliyi sürücünün vəsiqə aldıqdan sonra keçirdiyi xəstəliklərlə bağlı polisi məlumatlandırmalıdır. Bir çox ölkədə bu tələbin yerinə yetirilməməsi inzibati məsuliyyət yaradır. 

Belə bir qanun elektron sənəd dövriyyəsindən daha əvvəl qəbul olunub. İndi isə bir çox Avropa ölkəsində elektron sistem sayəsində tibb müəssisələri nəqliyyatı idarə etməyə mane olan hallarla bağlı polisə məlumat ötürür. 
Bizim ucan taksinin sürücüsünün vəziyyətini konkret bir ölkənin nümunəsində müqayisə edək. Fransa qanunvericiliyinə görə, epilepsiya vətəndaşın sürücülük hüququndan ömürlük məhrum edilməsi üçün əsas yaratmır, lakin bunun şərtləri var. İxtisaslaşmış həkim komissiyası son 1 ildə epilepsiya tutması olmayan şəxin 6 ay müddətinə avtomobil idarə etməsinə icazə verə bilər. Son 5 ildə epilepsiya keçirməyən şəxsə sürücülük vəsiqəsi uzun müddətə verilə bilər.

Lakin böyük texnika (avtobus, yük avtomobili) ilə bağlı vəziyyət başqadır. Bu texnikaları idarə etmək istəyən sürücü heç bir antiepileptik dərman qəbul etmələli və nevroloqun son 10 ildəki müntəzəm müayinələri zamanı  epilepsiya yaradan heç bir hal müşahidə edilməməlidir. Nevroloqun müayinəsi zamanı heç bir ciddi serebral patalogiya aşkara çıxmamalıdır. 

Göründüyü kimi, qanunvericilik epilepsiya xəstəsinin maşın sürməsinə icazə versə də, xəstə şəxs de fakto tibbi müayinədən keçə bilməyəcək.

Bu gün Azərbaycan yollarında gözü yaxşı görməyən, kardioloji və psixoloji problemləri olan, sürücülərin qəbul etməsinə icazə verilməyən dərmandan asılı çox sayda sürücü “heç nə olmaz, Allah kərimdir” düşüncəsi ilə yollarda risk yaratmağa davam edir. 

Bu yerdə “polis niyə bu sürücüləri yollardan yığışdırmır?” sualı ortaya çıxır. Sürücünün sağlamlığı ilə bağlı qərarı yalnız həkim verə bilər. Bu məsələ heç bir ölkədə polisin səlahiyyətində deyil. Polis sürücüləri kütləvi surətdə saxlayıb tibbi müayinəyə də göndərə bilməz. Lakin tibb müəssisələri sürücülərin avtomobil idarə etməyə mane olan xəstəlikləri barədə polisə məlumat ötürsə, o zaman xəstə sürücülər yollardan yığışar. Çox az hallarda xəstəliyinə görə sürücülərin avtomobildən könüllü şəkildə imtina etməsinin şahid olmuşuq.  

Lakin ciddi sağlamlıq problemləri olan şəxslərin zərurət olmadığı halda israrla maşın sürməsi hallarına addım başı rast gəlirik.  Bir tanış həkim (etik baxımdan uyğun olmadığı üçün adını yazmırıq – müəl.) danışır ki, şəkəri olan xəstəyə avtomobildən istifadə etməməyi, işə piyada gedib gəlməyi tövsiyə edib. Diabetin ilkin mərhələsi olduğu üçün həkim ona dərman müalicəsi tətbiq etmək istəməyib. Məsləhət görüb ki, piyada gəzsin, yüngül qida qəbul etsin, həyat tərzini dəyişsin. Özünə nəzarət etsə heç bir ağırlaşma olmayacaq.

Pasientin cavabı təxminən belə olub: mən maşını nə üçün almışam? Dərman yaz maşın sürüm! 

Həkim dərman müalicəsindən (haqlı olaraq) imtina etdiyi üçün pasient acıq edərək başqa klinikaya üz tutub. Təsəvvür edirsinizmi, insan maşın sürmək üçün xəstəliyinin ağırlaşmasına razıdır. Bu şəxsin psixoloji portretini cizməyi hörmətli oxucunun ixtiyarına buraxıram. 

Başqa bir situasiyada isə tanınmış müəssisələrin birində ciddi vəzifə tutan şəxs diabetlə problemi yarandığı üçün həkim arvadının tövsiyəsinə əməl edərək avtomobili satıb, iş yeri uzaq olsa da, piyada getməyə başlayıb, qidalanma rejimini nəzarətdə saxlayır. Buna görə də, 10 ildir ciddi ağırlaşmalarla üzləşmir. Həmsöhbətim maşınsızlıqdan şikayətini dilə gətirmədi. 

Bizdəki “uçan taksi”nin vəziyyətinə gəlincə: belə bir hal Avropa ölkələrində olsa, yəni sürücü qıcolmadan qəza törətdiyini etiraf etsə idi, məhkəmə onun vəsiqəsini birdəfəlik ləğv edəcəkdi. Yaxud, uşaqlarının dediyi kimi tez-tez qıcolması tutsa, o zaman vəsiqə həkimin rəyi əsasında ləğv olunacaqdı. Roma hüququnda deyilir ki, “1 həkimin rəyi 3 şahidin ifadəsindən üstündür”.

Vüqar Yaşaroğlu