Xəzər quruyur: Azərbaycanı nələr gözləyir?

Xəzər dənizinin səviyyəsinin enməsi ilə bağlı narahatedici görüntülər yayılmaqda davam edir.

Son görüntüləri tanınmış memar Elçin Əliyev ictimaiyyətlə bölüşüb.Memarın sözlərinə görə, dənizdə geri çəkilmə prosesi artıq açıq şəkildə müşahidə olunur və xüsusilə Bakı buxtasında ciddi dayazlaşma baş verir.

O bildirib ki, mövcud vəziyyət təkcə lokal problem deyil, daha geniş regional ekoloji böhranın tərkib hissəsidir. "Əgər nəzərə alsaq ki, Aral dənizi faktiki olaraq yoxa çıxıb, Ürmiyə gölü quruma həddinə çatıb, Azov dənizi yarıya qədər dayazlaşıb, Volqa çayı isə ciddi problemlərlə üz-üzədir - bu fonda heç nə baş vermirmiş kimi davranmaq sadəlövhlükdür”, - o vurğulayıb.

Elçin Əliyev hesab edir ki, sürətlə dayazlaşan Bakı buxtasının gələcək taleyi yaxın onilliklər üçün şəhərsalma siyasətinin əsas çağırışına çevrilməlidir.

Onun fikrincə, problemə sistemli yanaşma və strateji planlaşdırma tələb olunsa da, bu istiqamətdə indiyədək hər hansı konkret sənəd və ya qərar qəbul edilməyib.

Memar diqqətə çatdırıb ki, belə bir kritik dövrdə məsələnin diqqətdən kənarda qalması xüsusilə narahatlıq doğurur. Belə ki, Dünya Şəhərsalma Forumu kimi beynəlxalq tədbirə cəmi iki aydan az vaxt qalıb, lakin Bakı buxtasının taleyi ilə bağlı hələ də aydın yol xəritəsi yoxdur.

Bəs Bakı buxtasının gələcəkdə tamamilə quruma ehtimalı varmı? Əgər proses belə davam edərsə, yaxın 10-20 ildə hansı ssenarilər mümkündür?

Mövzu ilə bağlı "Cebheinfo.az"-a açıqlamasında ekoloq Fikrət Cəfərov bildirib ki, Bakı buxtasında suyun səviyyəsinin azalması artıq açıq şəkildə müşahidə olunur və bu prosesin tarixi əsasları da mövcuddur:

"Bakı buxtası əvvəllər düz Qız qalasının yanından başlayırdı. İkinci məsələ isə sulara qərq olmuş "Bayıl daşları" bir vaxtlar ada olub. Hazırda həmin daşlar suyun altından çıxaraq görünür. Halbuki həmin ərazidə vaxtilə qala mövcud olub və bu qala Xəzərin Bakı buxtasını mühafizəsini təmin edən, qoruyan əsas müdafiə nöqtələrindən biri sayılırdı.

O dövrdə həmin ada tam şəkildə quru idi və üzərində qala tikilmişdi. Ümumilikdə, Bakı buxtasına baxanda biz Xəzər dənizinin səviyyəsində ciddi dəyişikliklər müşahidə edirik. Bu fərq təxminən 7–8 metrə çatır. Bu gün Bakı buxtasının sahilyanı dərinliyi təxminən 3,5–4 metrdir.

Proqnozlar göstərir ki, su səviyyəsinin azalması prosesi davam edir. Alimlərin fikrincə, bu azalma 1,5 - 2,5 metrədək davam edə bilər. Bu, dəqiq təsdiqlənməsə də, ehtimal kimi nəzərdən keçirilir".

Ekoloq əlavə edib ki, bu rəqəmləri əsas götürsək, görürük ki, dəniz sahildən 10–15 metr, hətta ola bilsin 20 metrə qədər geri çəkilə bilər:

"Buna baxmayaraq, buxta deyilən ərazi qalacaq. Suyun səviyyəsi aşağı düşsə belə, Bakı buxtası tam şəkildə məhv olmayacaq. Ehtimal olunur ki, gələcəkdə əsas limanın yeri Nargin adası ətrafında formalaşa bilər. Nargin adasının dərinliyi 10 metrdən artıqdır. Doğrudur, müxtəlif proqnozlar səsləndirilir, lakin heç kim təsdiq edə bilməz ki, bu, belə olacaq.

Aydındır ki, həm dövlət, həm də əhali tərəfindən bu prosesə nəzarət olunmalı, müəyyən tədbirlər görülməlidir. Bu prosesə birbaşa nəzarət olunmalıdır. Hesab edirəm ki, Bakı şəhərinin gözəlliyi olan buxta hələlik mövcudluğunu qoruyub saxlayacaq".

Fikrət Cəfərov vurğulayıb ki, suyun çəkilməsi şəhərsalma məsələlərinə də təsir göstərəcək:

"Belə baxanda bizdə bu gün əsas liman buxtada deyil, kənardadı. Orada limanın rekonstruksiya işlərinin aparılması planlaşdırılır. Bu istiqamətdə orada müəyyən işlər görülür, layihələr də mövcuddur.

Eyni zamanda, Rusiya və Qazaxıstanla birgə turizm marşrutu layihəsi nəzərdə tutulub. Bu layihəyə əsasən, gəzinti laynerlərinin Bakı şəhərləri də daxil olmaqla bir neçə məntəqəni birləşdirən marşrut üzrə hərəkəti planlaşdırılır.

Lakin böyük laynerlərin mövcud şəraitdə Bakı buxtasına daxil olması çətin olacaq. Çünki belə gəmilər üçün tələb olunan dərinlik təxminən 18 metrdir. Məhz Bakıda, Ələt qəsəbəsində Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı fəaliyyət göstərir və bu tip laynerlər həmin limana yan ala bilərlər.

Oradan isə turistlərin Bakıya ekskursiyası mümkündür. Bu baxımdan, mövcud dəyişikliklər layihəyə müəyyən təsir göstərsə də, onun həyata keçirilməsi üçün kifayət qədər imkanlar qalır".

Əfsanə Rəcəb
"Cebheinfo.az"

Açar sözlər: Xəzər Fikrət Cəfərov

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin