Xəzərin səviyyəsinin enməsi bu sahələrə ciddi təsir edəcək Ekspert

Alimlərin proqnozlarına görə, əsrin sonuna qədər Xəzər dənizinin su səviyyəsi 8–21 metr azalacaq. Bu proses Azərbaycanın və region ölkələri iqtisadiyyatına hansı əsas təsirləri göstərə bilər?

Mövzu ilə bağlı Metbuat.az-a danışan iqtisadçı Eldəniz Əmirov bildirib ki, suyun geri çəkilməsi həm nəqliyyat, həm enerji, həm də turizm sahələrinə mənfi təsir edəcək:

“Əvvəlki dövrlərdə də Xəzərin səviyyəsi bugünkündən kifayət qədər aşağı olmuş, daha sonra artmışdır. Bu, uzun illər davam edən geri çəkilmə və səviyyənin artma prosesidir. Konkret təsirə gəldikdə, bu, həm nəqliyyat sektoruna, yəni orta dəhlizin reallaşmasına, həm Azərbaycanda neft-qaz sektoruna, həm turizm sektoruna, həm də balıqçılıq sənayesinə mənfi təsir göstərəcək. Çünki suyun səviyyəsinin dəyişməsi neft-qaz sənayesində aparılan işlərə mənfi təsir edir. Platformaların yerləşdirilməsi, boru kəmərlərinin işləməsi, səviyyənin qorunması, təhlükəsizlik tədbirləri, gəmilərin hərəkəti və onların mühafizəsi, digər xərclər və investisiya məsələlərinə də təsir olacaqdır. Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi boyunca aparılan fəaliyyətlər və bu fəaliyyətin potensialının reallaşması, təbii ki, limanlara təsir edəcək. 20 metrədək eniş limanlarda ciddi problemlər yarada bilər. İstər Bakı, istər Türkmənbaşı, istərsə də Aktau limanlarının fəaliyyətində müəyyən təsirlər müşahidə olunacaq. Ən çox təsir isə Xəzərin enməsi nəzərə alınmadan qurulmuş limanlarda görünəcək. Lakin proses uzunmüddətli olduğundan, müəyyən qabaqlayıcı tədbirlər görülməsi mümkündür. Bu isə əlavə xərc yaradacaq”.

Ekspertin sözlərinə görə, balıqçılıq və balıq sənayesinə mənfi təsir göstərəcək:

”Balıqçılığa gəldikdə, düşünürəm ki, Azərbaycan balıqçılıqdan iqtisadiyyata ciddi gəlir əldə etmirdi, lakin bu, biomüxtəlifliyə mənfi təsir göstərəcək. Balıqçılıq və balıq sənayesinə mənfi təsir olacaq. Xəzərdə həm balıqçılıq sənayesinin inkişafı, həm də biomüxtəlifliyin qorunması qənaətbəxş səviyyədə deyil. Bundan əlavə, Xəzər sahili boyunca fəaliyyət göstərən ailə təsərrüfatları və digər subyektlər, istər turizm, istər Xəzər sektorunun digər xidmət sahələri olsun, ciddi şəkildə təsirlənəcək”.

O qeyd edib ki, Xəzərin səviyyəsinin dəyişməsi tarixi olaraq hər zaman müşahidə olunub:

“Sabayıl və ya Bayıl qalası 1306-cı ildə zəlzələ nəticəsində dağılıb və suyun altında qalıb. Lakin 18-ci əsrdə, Xəzərin səviyyəsinin aşağı düşməsi ilə qala yenidən üzə çıxıb. Yəni, Xəzərin səviyyəsinin dəyişməsi tarixi olaraq hər zaman müşahidə olunub. Qarşıda nə baş verəcəyini dəqiq bilmirik. Sadəcə suyun buxarlanması, axının azalması kimi ümumi faktorları nəzərə alırıq, amma tektonik və geoloji proseslər gələcəkdə bizə fərqli nəticələr göstərə bilər. Araşdırmalar göstərir ki, tarix boyunca Xəzərin səviyyəsi hətta 160 metrədək dəyişib. Məsələn, Pleistosen və Holosen dövrlərində Xəzərin səviyyəsi oynamışdır. Geoloji və tarixi araşdırmalar bunu təsdiqləyir. Son 3 min ildə isə Xəzərin səviyyəsi 20–25 metr aralığında dəyişib. Son 150 ildə isə bu dəyişiklik daha məhdud, təxminən 2–3 metr civarında olubdur. Məsələn, 1978–1995-ci illər ərzində Xəzərin səviyyəsi 2,5 metr yüksəlib, 1995-ci ildən sonra isə enişlər müşahidə olunub”.

Ülkər Cəlilzadə / Metbuat.az