Xəzəryanı Ölkələrin Valilərinin Zirvə Görüşü regional əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar açır

Bakı, 24 noyabr, AZƏRTAC

Rəştdə keçirilən Xəzəryanı Ölkələrin Valilərinin (Ostan/Əyalət Başçılarının) Zirvə Görüşü çox yeni və konstruktiv bir təşəbbüsdür. Bu format davam etdirilərsə və mütəmadi əsasda təşkil olunsa, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsinə ciddi töhfə verə bilər. Bunun başlıca səbəbi İranla Xəzəryanı ölkələr arasında münasibətlərin təkcə dövlət səviyyəsində deyil, həm də əyalətlər səviyyəsində inkişaf etməsinin xüsusi əhəmiyyət daşımasıdır.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a müsahibəsində İranın Azərbaycandakı keçmiş səfiri, siyasi ekspert Möhsün Pakayin bildirib. Onun sözlərinə görə, İranın dörd əyaləti Azərbaycan Respublikası ilə qurudan, iki əyaləti isə dəniz yolu ilə əlaqəlidir. Digər üç əyalət - Qərbi Azərbaycan, Şərqi Azərbaycan və Ərdəbil Ermənistanla sərhəddə yerləşir. Xorasan Rəzəvi, Cənubi Xorasan və Şimali Xorasan əyalətləri isə Türkmənistan və Əfqanıstanla sıx bağlıdır (Əfqanıstanı Xəzəryanı ölkə kimi qəbul etdikdə). Bundan əlavə, İranın üç əyaləti Xəzər vasitəsilə Rusiya və Qazaxıstanla dəniz ticarəti həyata keçirir və liman infrastrukturu aktiv şəkildə fəaliyyət göstərir.

Ekspertin fikrincə, bu səbəbdən əyalətlər səviyyəsində əməkdaşlığın, xüsusilə də ticarət, səhiyyə və turizm sahələrində gücləndirilməsi strateji əhəmiyyət kəsb edir. İxrac potensialı yüksək olan Xəzərsahili əyalətlər regional rəqabətdə üstün mövqeyə malikdir. Məsələn, Türkmənistan, Azərbaycan və Ermənistanla həmsərhəd bölgələr regional ticarətdə xüsusi rol oynayır. Ərdəbil əyaləti Azərbaycan bazarı üçün nəzərəçarpacaq iqtisadi imkanlara malikdir və bu ölkənin tələbat duyduğu məhsulların böyük bir hissəsini təmin edə bilər. Gilan əyalətinin ipəyi böyük həcmdə Çinə ixrac olunur. Region ölkələri inkişaf mərhələsində olduğundan ərzaq məhsullarına və tikinti materiallarına tələbat yüksəkdir. İran şirkətlərinin texniki və mühəndislik xidmətləri də geniş ixrac potensialına malikdir.

Bu cür zirvə görüşləri həm də İran ilə Xəzəryanı ölkələr arasında ikitərəfli turizmin inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. İran Xəzərsahili ölkələrin turizm imkanlarından yararlana, eyni zamanda, həmin ölkələrin turistlərini öz istiqamətlərinə cəlb edə bilər. Səhiyyə sahəsində isə, İranda tibbi xidmətlərin yüksək səviyyəsi və münasib qiymətləri nəzərə alınaraq, Xəzəryanı ölkələr, hətta Rusiya da daxil olmaqla, müalicə məqsədilə İrana üz tuta bilər.

“Bu zirvə görüşü Xəzəryanı əyalətlər arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar açır. Lakin bu əməkdaşlıqların kağız üzərində qalmaması üçün praktik addımlar atılmalıdır”, - deyə Pakayin vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, ilk növbədə, viza məsələlərinin həlli vacibdir. Üzv ölkələr bu platforma çərçivəsində viza rejiminin ləğvi və ya prosedurların asanlaşdırılması istiqamətində addımlar ata bilərlər. Ticarətçilərin vizanı daha rahat əldə etməsi iqtisadi mübadilələrin inkişafına ciddi təkan verəcək.

Ekspert əlavə edib ki, ikinci mühüm addım sərhədlərin, xüsusilə quru keçidlərinin yenidən açılmasıdır. Hazırda Azərbaycanla sərhəd koronavirus dövründən bəri sərnişinlər üçün bağlı qalsa da, yükdaşımaları davam edir. Həm sərnişin, həm də yükdaşımaları üçün keçid imkanlarının genişləndirilməsi zəruridir. Eyni zamanda, gömrük rüsumlarının azaldılması ticarət dövriyyəsini artırmaqla yanaşı, beynəlxalq gediş-gəlişi də asanlaşdıracaq.

Pakayin milli valyutalarla ticarətin də xüsusi əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. Bu mexanizm həm milli valyutaların dayaqlılığını artırır, həm də əməliyyatların daha sürətli və ucuz başa gəlməsini təmin edir. Onun sözlərinə görə, İran artıq Rusiya, Azərbaycan və Türkmənistanla lokal valyutalarla ticarəti genişləndirə bilər. O, Azərbaycanla sərhəd bölgələrində rialın birbaşa mübadiləsinin həyata keçirildiyini şəxsən müşahidə etdiyini söyləyib.

Ümumilikdə ekspert hesab edir ki, zirvə görüşü çox dəyərli təşəbbüsdür və Xəzər hövzəsində əməkdaşlığın inkişafı üçün geniş perspektivlər açır. O, həmçinin Xəzərdə gəmiçiliyin tənzimlənməsi, sərnişin və yük daşımalarının artırılması, dəniz turizminin inkişafı və əyləncə infrastrukturunun gücləndirilməsi kimi sahələrə diqqət yetirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Valilər arasında təcrübə mübadiləsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır və səlahiyyətlərin genişləndirilməsi fonunda bu rol daha da artır.