XX XXI əsrlərin avtoritar liderlərinin taleləri: tribunallardan çevrilişlərədək

Son 80 ilin diktaturalarının süqutu xronikası göstərir ki, avtoritar rejimlər nadir hallarda hakimiyyətin dinc yolla ötürülməsi ilə başa çatır. Nürnberq məhkəməsindən Ərəb Baharı hadisələrinə qədər müxtəlif dövrlərdə hakimlərin taleləri fərqli olub: edam cəzaları, çevrilişlər zamanı həlak olma, eləcə də milli və beynəlxalq məhkəmələrin nəzarəti altında həbsxanalarda həyatın sona çatması.

Bizimyol.info xəbər verir ki, son onilliklərin tarixi qeyri-məhdud hakimiyyət iddiasında olan liderlərin idarəçiliyinin hansı ssenarilərlə başa çatdığını açıq şəkildə nümayiş etdirir. Məhkəmə proseslərindən qəfil çevrilişlərə qədər diktatorların taleləri siyasi məsuliyyətin bariz nümunəsinə çevrilib.

1940-cı illərin ortaları nasizmin və militarizmin süqutu ilə yadda qalıb. 1945-ci ildə İtaliyada Benito Mussolini partizanlar tərəfindən ələ keçirilərək güllələnib, cəsədi isə Milanda ictimai şəkildə təhqir olunub. Elə həmin il Adolf Hitler Berlindəki bunkerində intihar edib.

Norveçdə və Rumıniyada kollaborasionizmə görə müvafiq olaraq Vidkun Kvislinq və İon Antonesku edam edildi. Bu mərhələnin sonu Yaponiyanın keçmiş baş naziri Hideki Tocioya qarşı keçirilən məhkəmə olub – o, 1948-ci ildə hərbi cinayətlərə görə asılaraq edam edilib.

XX əsrin ikinci yarısı rejimlərin zorakılıq yolu ilə dəyişdirilməsi ilə xarakterizə olunur. 1961-ci ildə Dominikan Respublikasında Rafael Truxilyo sui-qəsdin qurbanı olub. Təxminən iyirmi il sonra, 1979-cu ildə Cənubi Koreya prezidenti Pak Çon Hi yaxın silahdaşı tərəfindən güllələnib. Elə həmin il Ekvatorial Qvineyada Fransisko Masias Nqema qardaşı oğlu tərəfindən təşkil edilən hərbi çevriliş nəticəsində hakimiyyətdən devrilib və sonradan güllələnib.

1980-ci ildə isə Nikaraqua lideri Anastasio Somosa Debayle xaricdə gizlənməyə çalışarkən təşkil olunmuş sui-qəsd zamanı öldürülüb. Xüsusi hal kimi Portuqaliya lideri Antoniu Salazarın taleyi qeyd olunur: o, 1968-ci ildə keçirdiyi insultdan sonra faktiki olaraq hakimiyyəti itirib və 1970-ci ildə ölkənin idarəsindən kənarlaşdırıldığını bilmədən vəfat etdi.

Sosialist blokunun dağılması və qlobal siyasi sistemin dəyişməsi avtoritar rejimlərin sonlanmasının yeni formalarını ortaya çıxarıb. 1989-cu ildə Rumıniyada Nikolae Çauşesku məhkəmə hökmü ilə güllələnib. 1990-cı ildə Liberiyada prezident Samuel Dou üsyançıların əli ilə öldürülüb. 1998-ci ildə Kambocada Pol Pot həbsdə olarkən naməlum şəraitdə ölüb.

İraq (2006):** Səddam Hüseyn İraq məhkəməsinin hökmü ilə edam edildi.Yuqoslaviya (2006):** Slobodan Miloşeviç Haaqa Beynəlxalq Tribunalının həbsxanasında vəfat etdi.Liviya (2011):** Müəmmər Qəddafi vətəndaş müharibəsi zamanı üsyançılar tərəfindən öldürüldü.Panama (2017) və Misir (2020):** Manuel Norieqa və Hüsnü Mübarək hakimiyyətdən getdikdən sonra həbsdə olarkən dünyasını dəyişdilər.