YAP Təsis Konfransının analitik təhlili

YAP Təsis Konfransının analitik təhlili

1992-ci il 21 noyabr tarixi Azərbaycanın siyasi taleyində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir, çünki məhz həmin gün Naxçıvan şəhərində keçirilən Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis konfransı ölkənin müstəqillik məfkurəsini, dövlətçilik fəlsəfəsini və milli siyasi inkişaf trayektoriyasını köklü şəkildə dəyişdirmişdir. O zaman Azərbaycan Respublikası həm daxili siyasi böhranların, həm də xarici təhlükələrin təzyiqi altında idi. Dövlət institutlarının səmərəsiz fəaliyyəti, idarəetmədə xaos, qərarsızlıq, nizamsızlıq və ikitirəlik Azərbaycanın müstəqilliyini risk altına atmışdı. Ermənistanın genişmiqyaslı hərbi təcavüzü, torpaqların ardıcıl işğalı, məcburi köçkünlərin sayının sürətlə artması, iqtisadi aktivliyin demək olar dayanması və sosial problemlərin ağırlaşması ölkədə ümidsiz ab-hava formalaşdırırdı. Bu şəraitdə xalqın siyasi iradəsini ifadə edəcək, dövlətçilik məsuliyyətini üzərinə götürə biləcək, milli maraqları müdafiə və dövlətçiliyi qorumaq gücünə malik yeni bir siyasi qüvvənin meydana çıxması tarixi zərurət idi. Məhz belə bir məqamda ölkənin müxtəlif bölgələrindən, müxtəlif sosial qruplarından olan ziyalılar və vətənpərvər şəxslər tarixin diktə etdiyi məsuliyyəti dərk edərək Ulu Öndər Heydər Əliyevə müraciət etdilər. “91-lər” kimi tarixə düşmüş bu qrup Azərbaycan cəmiyyətinin geniş təbəqələrinin narahatlığını, təhlükə hissini və xilasa ehtiyacını ifadə edirdi. Onların Heydər Əliyevə yönəlmiş müraciəti təkcə siyasi addım deyildi; bu, dövlətçilik düşüncəsinin yenidən formalaşdırılması üçün xalqın ən dərin qatlarından gələn çağırış idi. 1992-ci ilin mürəkkəb geosiyasi reallıqları fonunda Heydər Əliyevin dövlət idarəçiliyinə qayıdışının zəruriliyi birmənalı şəkildə hiss olunurdu. Xalqın etimadı və tarixi qərarı nəticəsində 21 noyabrda Naxçıvanda YAP-ın təsis konfransı keçirildi. Bu konfrans təkcə yeni bir partiyanın yaranması deyildi, həm də Azərbaycanın siyasi sisteminin yenidən təşkilinə yönəlmiş, gələcək dövlət strategiyasının əsalarını müəyyən edən mühüm bir akt idi. Konfransın keçirildiyi Naxçıvan məkanı xüsusi simvolik əhəmiyyət daşıyırdı. Bu diyar həm tarix boyu Azərbaycan dövlətçiliyinin dayaqlarından biri olmuş, həm də o dövrdə blokada şəraitində olsa belə milli iradənin yenilməzliyini nümayiş etdirmişdi. Təsis konfransında səslənən fikirlər, qəbul olunan sənədlər, müəyyən olunan ideoloji istiqamətlər Azərbaycanın yeni siyasi xəritəsini sanki başdan formalaşdırırdı. YAP-ın əsas məqsədi ölkəni böhrandan çıxarmaq, dövlət institusiyalarını bərpa etmək, milli həmrəyliyi gücləndirmək və Azərbaycanın gələcəyini təhlükəsizlik, inkişaf və sabitlik üzərində qurmaq idi. Bu məqsədlər sonralar həm ideoloji, həm texnoloji, həm də siyasi baxımdan müasir dövlət idarəçiliyinin təməl prinsiplərinə çevrildi. Təsis konfransında qəbul edilən qərarlar Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi xəttinə əsaslanırdı. Bu xəttin başlıca mahiyyəti milli maraqların qorunması, dövlətin strateji düşüncə ilə idarə olunması, cəmiyyətin bütün təbəqələrinin vahid ideya ətrafında birləşdirilməsi və beynəlxalq müstəvidə Azərbaycanın mövqelərinin gücləndirilməsi idi. Konfransda səslənən fikirlər həm tarixi hadisələrin analitik dəyərləndirilməsinə, həm də gələcək siyasi inkişafın konturlarının müəyyənləşdirilməsinə xidmət edirdi. O dövrdə Azərbaycanda siyasi parçalanmalar dərinləşmiş, müxtəlif silahlı qruplaşmaların fəaliyyəti təhlükəli həddə çatmış, hakimiyyətin legitimliyi sual altına düşmüşdü. Bu səbəbdən YAP-ın təsisi dövlətin dağılması təhlükəsini aradan qaldıran əsas tarixi addımlardan biri idi.

Yeni Azərbaycan Partiyası yaranan andan özünü ölkənin milli maraqlarına xidmət edən, heç bir qütbə bağlı olmayan, müstəqil dövlətçilik ideologiyasının daşıyıcısı kimi təqdim etdi. Partiyanın nizamnaməsində qeyd olunan əsas prinsiplər – qanunun aliliyi, sosial ədalət, milli həmrəylik, təhlükəsizlik, inkişaf yönümlü iqtisadiyyat, sağlam və məsuliyyətli idarəetmə – sonrakı illərdə Azərbaycanın siyasi inkişafının əsas xəttinə çevrildi. Bu prinsiplər Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsinin mahiyyətini əks etdirirdi. Onun siyasi iradəsi, uzaqgörənliyi və idarəetmə təcrübəsi Azərbaycanın o dövrdə mövcud olan çoxşaxəli böhranlardan çıxmasında həlledici rol oynadı. Konfransın keçirildiyi vaxtda Azərbaycanın siyasi arenasında tam şəkildə XXI əsr dövlətçilik modelinə uyğun bir güc yox idi. Mövcud qruplaşmalar şəxsi maraqları milli maraqlardan üstün tuturdu. Hakimiyyətin idarəetmə bacarığı zəif idi və bu zəiflik nəticə etibarilə həm dövlətin təhlükəsizliyinə, həm də əhalinin gündəlik həyatına təsir edirdi. YAP isə siyasi gücü cəmiyyətin mənafeyinə yönəltməyi hədəf seçdi. Partiyanın yaranması ilə siyasi məsuliyyət anlayışı yenidən bərpa edildi. Bu məsuliyyət qərarların qəbulunda və icrasında özünü göstərirdi.

Təsis konfransı eyni zamanda Azərbaycan cəmiyyətində yeni siyasi mədəniyyətin yaranmasına təkan verdi. Bu mədəniyyətin əsasını məsuliyyətlilik, idarəetmə bacarığı, qanunçuluğa hörmət, dövlətin sabitliyinə diqqət və xalqla dövlət arasında güclü etimad münasibətləri təşkil edirdi. Konfrans zamanı deyilən fikirlərdə vurğulandığı kimi, yalnız milli birlik, siyasi yetkinlik və dövlətçilik şüuru ilə Azərbaycan uzunmüddətli sabitliyə nail ola bilərdi. Sonrakı illərin inkişafı bu fikrin doğruluğunu tam şəkildə təsdiqlədi. YAP-ın yaranması ilə Azərbaycanda siyasi sabitliyin bərpa prosesi başladı. Bu sabitlik iqtisadi dirçəlişin, sosial layihələrin, beynəlxalq əlaqələrin genişlənməsinin və uzunmüddətli inkişaf strategiyasının təməlini qoydu. 1993-cü ildə Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ilə təsis konfransında müəyyən edilmiş prinsiplər real siyasi kurs kimi tətbiq olunmağa başladı. Neft strategiyası, ordu quruculuğu, hüquqi dövlətin formalaşdırılması, azad sahibkarlığın inkişafı, sosial islahatlar və beynəlxalq arenada Azərbaycanla bağlı obyektiv təsəvvürün yaradılması kimi mühüm siyasi istiqamətlər partiyanın təsis olunduğu gündə səsləndirilən hədəflərin məntiqi davamı idi. 21 noyabr konfransı həmçinin bir nəsil üçün siyasi məktəb rolunu oynadı. Bu məktəb dövlətə sədaqət, milli mənafelərə bağlılıq, məsuliyyətli idarəetmə, nizam-intizam və strateji düşüncə kimi dəyərləri formalaşdırdı. YAP uzun illər ərzində Azərbaycanda stabil siyasi sistemin qurulmasına, seçki mədəniyyətinin formalaşmasına, cəmiyyətin siyasi fəallığının artmasına və demokratik institutların inkişafına xidmət etdirdi. Bu konfransın qəbul etdiyi qərarlar müasir Azərbaycan dövlətinin, xüsusilə də 2003-cü ildən sonra Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında formalaşan yeni inkişaf mərhələsinin ideoloji və siyasi əsaslarını da yaratdı. Bugünkü güclü Azərbaycan dövləti 1992-ci ildə qoyulan təməllərin üzərində yüksəldi. Bu səbəbdən təsis konfransı yalnız bir siyasi partiyanın yaranması deyil, həm də dövlətçiliyin xilası və gələcək inkişafın təmin olunması baxımından fundamental bir hadisədir. Son olaraq qeyd etmək lazımdır ki, 21 noyabr 1992-ci il təsis konfransı Azərbaycanın müasir tarixinə milli iradənin, siyasi məsuliyyətin və dövlətçilik düşüncəsinin təntənəsi kimi daxil olmuşdur. Bu konfrans həm keçmişin ağır sınaqlarının dərkindən, həm də gələcəyin sabit inkişafına inamdan doğmuş tarixi qərar idi. Bu gün müasir Azərbaycan dövləti güclü siyasi iradəyə, strateji inkişaf modelinə, sabitliyə və milli həmrəyliyə əsaslanan sağlam dövlətçilik ənənələrinə malikdirsə, bunun əsas mənbələrindən biri məhz həmin konfransda təməli qoyulmuş ideoloji-siyasi sistemdir. Buna görə də 1992-ci il 21 noyabr tarixi Azərbaycan xalqının yaddaşında milli dirçəlişin başlanğıcı kimi əbədi qalmaqdadır.

Fərid Mustafayev

YAP Yasamal rayon Elm və Təhsil Nazirliyinin Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu üzrə ərazi partiya təşkilatının sədr müavini