Yaradıcı ruh sağlam bədən

İncəsənət insan həyatında çox vaxt estetik zövq, emosional rahatlıq və ya asudə vaxtın mənalı keçirilməsi kimi qəbul olunur. Lakin elm getdikcə daha aydın şəkildə göstərir ki, yaradıcılıq və sənətlə təmas sadəcə ruhu deyil, bədəni də qoruyan güclü bir mexanizmdir. London Universitet Kollecinin alimlərinin son araşdırması bu həqiqəti bioloji səviyyədə sübut edən nadir elmi işlərdən biridir.

Muzey zalında sakit addımlarla gəzmək, konsert salonunda musiqiyə qulaq asmaq, opera səhnəsində insan səsinin gücünü hiss etmək və ya fırçanı kətan üzərində hərəkətə gətirmək – bütün bunlar görünməz, lakin təsirli dəyişikliklər yaradır. Alimlərin qənaətinə görə, incəsənətlə hər bir təmas orqanizmdə iltihabı azaldan, beynin sağlamlığını dəstəkləyən zülalların fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərir. Başqa sözlə, sənət təkcə duyğularımıza deyil, hüceyrələrimizə də toxunur.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, professor Deyzi Fankortun sözləri bu fikri daha da gücləndirir: incəsənət və sağlamlıq arasındakı əlaqə artıq romantik metafora deyil, konkret bioloji mexanizmlərlə izah olunan reallıqdır. Orta yaşı 53 olan təxminən 6 min insanın qan analizinə əsaslanan bu genişmiqyaslı araşdırma göstərib ki, mədəni həyatla fəal təmasda olan insanların orqanizmində həyati əhəmiyyət daşıyan zülallar fərqli “davranır”.

İncəsənətin həyatın ayrılmaz hissəsi olduğu insanlarda hüceyrələrin yenilənməsi, immun sisteminin tənzimlənməsi və iltihab prosesləri daha sağlam məcrada gedir. Bu dəyişikliklər isə statistikadan daha ağır nəticələr doğurur: belə insanların insult, ürək-damar xəstəlikləri, diabet, xroniki ağciyər problemləri, depressiya və demensiya ilə üzləşmə riski xeyli aşağı olur. Elmi dillə desək, yaradıcılıqla nəfəs alan həyat daha dayanıqlı olur.

Xüsusilə diqqətçəkən məqam beynin vəziyyətidir. Araşdırma göstərir ki, incəsənətlə zəngin həyat tərzi beyində sintez olunan xüsusi zülalların səviyyəsini artırır. Məhz bu zülalların çatışmazlığı Altsheymer, şizofreniya, bipolyar pozuntu və epilepsiya kimi ağır xəstəliklərlə əlaqələndirilir. Onların yüksək səviyyəsi isə daha güclü yaddaş, daha aydın düşüncə və neyrodegenerativ risklərin azalması deməkdir. Sanki sənət beynə əlavə bir nəfəs, düşüncəyə isə dayaq verir.

Beləliklə, incəsənət yalnız mədəniyyətin və estetik zövqün sahəsi deyil, eyni zamanda, sağlamlığın mühafizəçisidir. Alimlərin gəldiyi nəticə sadə, amma dərin mənalıdır: insan nə qədər çox yaradır və sənətlə ünsiyyətdə olursa, onun orqanizmi də bir o qədər sağlam və davamlı olur. Görünür, fırça, musiqi və səhnə yalnız gözəllik yaratmır – onlar insan ömrünü də uzadır.

S.ELAY
XQ