Yay mövsümünün gizli təhlükəsi

Yay aylarında anomal istilər mütəmadi xarakter aldıqca, əhalinin sərinləmək üçün müraciət etdiyi vasitələrin başında dondurmalar, rəngli qazlı içkilər, soyuq kofelər və müxtəlif şirələr gəlir. Böyüklərdən uşaqlara qədər hər kəsin gündəlik rasionuna daxil olan bu məhsullar ilk baxışdan tamamilə zərərsiz və dadlı xilas yolu kimi görünə bilər.

Lakin qida təhlükəsizliyi qaydalarına əməl edilmədikdə, bu rəngarəng pərakəndə elementləri yay mövsümünün ən böyük gizli təhlükəsinə çevrilir.

Bəs marketlərdə, küçə kafelərində və xüsusi köşklərdə satılan bu məhsullar nə dərəcədə təhlükəsizdir? Sağlamlığımızı qorumaq üçün yayda zəhərlənmə riskini necə minimuma endirə bilərik?

Dondurmadakı gizli düşmən: Ərimə və yenidən donma tələsi

Dondurma istehsalı və satışı yüksək texnoloji nəzarət və kəsilməz soyuq zəncir (müəyyən olunmuş aşağı temperatur rejimi) tələb edir. Bu zəncirin bircə nöqtədə – istər daşınma zamanı, istərsə də marketin soyuducusunda qırılması məhsulu birbaşa zəhərə çevirə bilər.

Məsələ burasındadır ki, süd əsaslı bir məhsul olan dondurma mikrobioloji çirklənməyə çox meyllidir. Marketlərdə tez-tez rast gəlinən elektrik kəsintiləri və ya soyuducuların gecələr söndürülməsi nəticəsində dondurma yumşalır və ya əriyir. Daha sonra soyuducu yenidən işlədikdə məhsul bərkiyir. Lakin bu qısa müddət ərzində dondurmanın daxilində Salmonella və Listeria kimi təhlükəli bakteriyalar sürətlə çoxalır.

Əgər aldığınız dondurmanın forması əyilibsə, qablaşdırmasının üzərində buz kristalları yaranıbsa və ya dadında qəribə bir turşuluq varsa, bu, soyuq zəncirin qırıldığının aşkar sübutudur. Belə məhsulları dərhal rədd etmək lazımdır.

Rəngli və qazlı içkilər: Şəkər şoku və kimyəvi qatqılar

Yayda bədənin suya olan tələbatını rəngli, qazlı və həddindən artıq şirin içkilərlə qarşılamağa çalışmaq digər bir ciddi xətadır. Bu növ sərinləşdirici içkilər susuzluğu yatırmır, əksinə, tərkibindəki yüksək şəkər və kafestol səbəbindən orqanizmin daha çox su itirməsinə yol açır.

Bundan əlavə, açıq havada, birbaşa günəş şüaları altında qalan plastik qablardakı içkilər xüsusi risk qrupudur. Günəş işığı və yüksək temperatur plastikin tərkibindəki zərərli kimyəvi maddələrin (məsələn, bisfenol-A) mayeyə qarışmasını sürətləndirir. Küçələrdə, günəşin altında bəzən günlərlə qalan su və şirə bağlamaları bu baxımdan böyük təhlükə mənbəyidir.

Küçə ticarəti və “fast-food” kafelərindəki vəziyyət

Xüsusilə yay mövsümündə bulvarlarda, parklarda açıq havada satılan yumşaq dondurmalar və ya müxtəlif rəngli “buzlu kokteyllər” (slushies) böyük maraq doğurur. Lakin bu aparatların daxili təmizliyinə, istifadə olunan suyun keyfiyyətinə və süd qarışıqlarının saxlama şəraitinə hər zaman tam zəmanət vermək olmur. Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin (AQTA) apardığı davamlı monitorinqlər də göstərir ki, yay aylarında ən çox qanunsuzluq və bakterioloji çirklənmə məhz bu növ fəaliyyət sahələrində qeydə alınır.

Sağlam qalmaq üçün dondurma seçərkən nəyə diqqət etməli?

Yay günlərini xəstəxana çarpayısında deyil, xoş keçirmək üçün sadə, lakin həyati əhəmiyyətli qaydalara əməl edilməlidir:

Tanınmış brendlərə və rəsmi satış nöqtələrinə üstünlük verin: Küçədə, mənşəyi məlum olmayan və markalanması aparılmayan dondurmaları almayın.

Etiketi oxuyun: Məhsulun istehsal və son istifadə tarixlərinə mütləq baxın. Tərkibində bitki yağlarının (məsələn, palma yağı) deyil, xalis süd və qaymağın üstünlük təşkil etdiyi məhsulları seçin.

Günəş altındakı məhsullardan qaçın: Mağazaların qarşısında, günəş şüalarının birbaşa vurduğu vitrinlərdən su və ya sərinləşdirici içki almayın.

Təbii alternativlərə yönəlin: Susuzluğu yatırmaq üçün ən yaxşı vasitə otaq temperaturunda olan təmiz su, ev şəraitində hazırlanmış ayran və ya az şəkərli təbii kompotlardır.

Yay sevinci olan dondurma və sərinləşdirici içkilər diqqətsizlik ucbatından ciddi qida zəhərlənmələrinə, mədə-bağırsaq xəstəliklərinə səbəb ola bilər. Həm istehsalçılar, həm satıcılar, həm də dövlət nəzarəti orqanları bu məsələdə məsuliyyəti artırmalıdır. İstehlakçı olaraq isə ən böyük silahımız maariflənmək və seçim edərkən maksimum dərəcədə tələbkar olmaqdır.

S.Abdulla

AzPost.az