Yay tətilində rəqəmsal tələ: Uşaqları internet asılılığından necə qoruyaq?

Yay tətili şagirdlər üçün uzun və gərgin tədris ilinin yorğunluğunu çıxarmaq, enerji toplamaq və dincəlmək üçün ən gözəl fürsətdir. Qarşıdan gələn istirahət günlərində də uşaqların asudə vaxtlarının səmərəli təşkili hər bir valideyn üçün prioritet məsələyə çevrilir. Lakin acı bir reallıq var ki, müasir dövrdə uşaqlar tətil günlərinin böyük hissəsini smartfon, planşet və ya kompüter qarşısında, internet resurslarını izləməklə keçirirlər. Bu vəziyyət isə cəmiyyətdə ciddi narahatlıq doğuran rəqəmsal asılılığı sürətlə artırır.

29 saylı tam orta məktəbin psixoloqu Ülviyyə Rzayeva XQ-ə müsahibəsində bildirdi ki, dərslərin və rejim öhdəliklərinin olmaması yay aylarında uşaqları virtual dünyaya daha çox bağlayır. Nəzarətsiz və həddindən artıq ekran qarşısında qalmaq uşaqlarda tədricən rəqəmsal asılılıq formalaşdırır. Bu problem təkecə göz zəifliyi və ya duruş pozğunluğu kimi fiziki fəsadlarla bitmir; eyni zamanda diqqət dağınıqlığı, aqressiya, səbirsizlik və real ünsiyyətdən qaçma (sosial izolyasiya) kimi ciddi psixoloji risklər yaradır.

Mütəxəssisin fikrincə, bir çox valideynin çarəni telefonu uşağın əlindən tamamilə almaqda və ya sərt qadağalar qoymaqda görməsi ən çox edilən səhvlərdən biridir. Rəqəmsal dövrdə interneti uşağın həyatından tamamilə silmək qeyri-mümkündür və buna ehtiyac da yoxdur. Telefonu sadəcə "olmaz!" deyərək qəfil almaq uşaqda yalnız etiraz, inadkarlıq və gizli aqressiya yaradır. Əsas məqsəd qadağa qoymaq yox, zaman idarəçiliyini öyrətmək və "rəqəmsal pəhriz" tətbiq etməkdir. Bunun üçün uşaqla birlikdə gün ərzində ekrana ayrılacaq vaxtı limitləmək (yaş qrupundan asılı olaraq gündə 1-2 saat) və evdə rəqəmsal cihazların istifadə edilmədiyi xüsusi "ekransız zonalar" (məsələn, yemək masası arxasında və yatmazdan 1 saat əvvəl) müəyyənləşdirilməlidir.

Psixoloq vurğulayır ki, problemin həllində qızıl qayda internetin yerini dolduracaq real alternativlər yaratmaqdır. Əgər uşaqdan texnologiya uzaqlaşdırılırsa, onun yerinə mütləq maraqlı bir fəaliyyət qoyulmalıdır. Bu mənada istirahət günlərində birgə təbiət qoynuna gəzintilər, velosiped sürümək və açıq havada oyunlar təşkil edilə bilər. Həmçinin uşaqları rəsm, gil sənəti, musiqi və ya kitab oxumaq kimi fərdi yaradıcılıq sahələrinə yönləndirmək effektiv nəticə verir. Hətta dadlı bir yay desertinin hazırlanmasında və ya otağının dizaynında uşaqdan kömək istəmək həm onlarda məsuliyyət hissini artırır, həm də diqqəti ekrandan yayındırır.

Bununla yanaşı, uşaqların internetdə konkret hansı mövzulara maraq göstərdiyini müşahidə etmək olduqca vacibdir. Valideynlər bu maraqları real layihələrə çevirməyi bacarmalıdırlar. Məsələn, uşaq davamlı olaraq internetdə heyvanlar haqqında videolara baxırsa, həftəsonu onu zooparka və ya heyvan sığınacağına aparmaq olar. Əgər robot texnikasına, mexanikaya maraq göstərirsə, ona internetdə sadəcə baxmaq yox, evdə legolardan real konstruksiyalar yığmaq təklif edilməlidir. Bu yanaşma uşağı passiv izləyici statusundan aktiv icraçı statusuna keçirir.

Ülviyyə Rzayeva valideynlərə şəxsi nümunə olmağın vacibliyini də xatırladaraq qeyd edir ki, uşaqlar bizim dediklərimizi yox, etdiklərimizi təkrarlayırlar. Əgər valideyn özü bütün istirahət gününü divanda uzanıb sosial şəbəkələrdə keçirirsə, uşaqdan fərqli bir şey gözləmək ədalətli olmaz. Həftəsonu telefonları bir kənara qoyub övladlarımızla göz təması qurmalı, onlarla canlı söhbət etməliyik. Uşaqların internetə qaçmasının ən böyük səbəbi çox vaxt real həyatda sıxılmaları və ya valideyn diqqətindən kənarda qalmalarıdır. Övladlarımızın tətilini limitsiz internetlə deyil, unudulmaz ailə xatirələri və sevgi ilə zənginləşdirmək valideyn olaraq bizim əlimizdədir.

XQ