Yeganə Salman: Azərbaycan yəhudiləri, öz vətənlərində yaşasalar da, özlərini İsrailin bir hissəsi kimi hiss edirlər

İsrail–Azərbaycan münasibətləri uzun illərdir qarşılıqlı etimad və strateji maraqlar əsasında formalaşmış möhkəm tərəfdaşlıqdır. Bu əməkdaşlıq enerji, təhlükəsizlik, texnologiya və kənd təsərrüfatı kimi mühüm sahələri əhatə edir. Azərbaycan İsrail üçün etibarlı enerji tərəfdaşı, İsrail isə Azərbaycan üçün qabaqcıl texnologiya və innovasiya mənbəyidir. Hər iki ölkə mürəkkəb geosiyasi şəraitdə bir-birinin təhlükəsizlik maraqlarını anlayan və dəstəkləyən tərəfdaşlardandır. Xalqlar arasında mövcud qarşılıqlı hörmət və Azərbaycandakı yəhudi icmasının təhlükəsiz mühiti bu münasibətlərin humanitar əsasını gücləndirir. Bütün bu amillər İsrail–Azərbaycan əlaqələrini regionda ən dayanıqlı və etibarlı tərəfdaşlıqlardan birinə çevirir.

Bu gün İsrail–Azərbaycan əlaqələri mövzusunda fikirlərini öyrənmək üçün müraciət etdiyimiz müsahibimiz “Azİz” İsrail-Azərbaycan Beynəlxalq Assosiasiyasının vitse-prezidenti Yeganə Salmandır.

“Azİz” İsrail-Azərbaycan Beynəlxalq Assosiasiyasının vitse-prezidenti Yeganə Salman

Azərbaycan və İsrail arasında münasibətləri necə qiymətləndirirsiniz?

- Məncə, İsrail ilə Azərbaycan arasında münasibətlər hazırda ən yaxşı mərhələsindədir. Ölkələrimiz arasında diplomatik münasibətlərin nisbətən bu yaxınlarda qurulduğunu (34 il tarixdə çox qısa bir müddətdir) nəzərə alsaq, bu əlaqələrin eksponensial olaraq gücləndiyini demək olar.

Azərbaycan yəhudilərinin İsrail ilə əlaqələri necə inkişaf edir — dini, mədəni, təhsil və iqtisadi sahələrdə hansı əməkdaşlıqlar mövcuddur?

- Mən Azərbaycanda baş verən hər şeyi diqqətlə izləyirəm və təbii ki, yəhudi icmasının həyatı ilə maraqlanıram. Azərbaycandakı yəhudilərin mədəni və sosial həyatı barədə məlumatlı olmağa çalışıram. Bundan əlavə, bəzən təkcə Bakıda deyil, həm də Quba və “Krasnaya Sloboda”da (Qırmızı qəsəbə) keçirilən Azərbaycandakı yəhudi icması tədbirlərində iştirak edirəm.

Azərbaycan yəhudiləri, öz vətənlərində yaşasalar da, özlərini İsrailin bir hissəsi kimi hiss edirlər. Onlar İsraildə baş verən hər şeyi, siyasət, mədəniyyət, sosial həyat və ya hətta gündəlik həyatı diqqətlə izləyir. Bir çox azərbaycanlının İsraildə dostları və qohumları var və yəhudilərin, xüsusən də bir vaxtlar İsrailə qayıdan qohumları ilə sıx əlaqələri var. Bu əlaqələr heç vaxt kəsilməyib və buna görə də xaricdəki həmvətənlərinin həyatına maraq heç vaxt azalmır. Xüsusilə, ölkələrimiz arasında yaxşı qurulmuş nəqliyyat əlaqələri olduğundan və hər iki ölkədə internetə çıxış asanlıqla mövcud olduğundan maraq hər zaman artır.

İsraildə yaşadığınız təcrübə Azərbaycan yəhudi icması üçün hansı perspektivləri və təcrübələri gətirə bilər?

- 35 il İsraildə yaşayıb ictimai fəaliyyətlə məşğul olmaqla qazandığım təcrübəni çatdırmaq çətindir. Həqiqət budur ki, hər bir icmanın fərqli motivasiyaları və məqsədləri var. 35 il əvvəl İsraildə Azərbaycan haqqında az adam bilirdi, ona görə də qarşımızda böyük bir vəzifə var idi. Bu gözəl ölkə, onun paytaxtı Bakı, mədəniyyəti, adət-ənənələri və zəngin tarixi, eləcə də Azərbaycandakı yəhudi icmasının tarixi haqqında məlumat yaymaq - orada heç vaxt yəhudilərə qarşı qırğınlar və ya antisemitizm baş verməməsi. Bütün bu mövzularda deyiləsi sözlər sonsuzdur və biz bunu etmişik. İsrailliləri təkcə Azərbaycanın qədim tarixi və mədəniyyəti ilə deyil, həm də Dağlıq Qarabağ münaqişəsi səbəbindən Azərbaycanın son onilliklərdə çəkdiyi çətinliklərlə tanış edən yüzlərlə tədbir keçirdik. Bütün bu tədbirləri Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi ilə keçirdik və bunun üçün bu təşkilatın rəhbərliyinə çox minnətdarıq.

Diaspor nümayəndəsi olaraq regional və qlobal hadisələr, xüsusilə İsrail və Yaxın Şərqdəki gərginliklər, Azərbaycan icmasına necə təsir edə bilər?

- Son iki ildə İsrail ərəbləri, çərkəzlər, druzlar və digər milli azlıqlar da daxil olmaqla, bütün İsrail əhalisi kimi, Azərbaycan icması da çətin günlər yaşayır. Uşaqlarımızı, nəvələrimizi, dostlarımızı və hətta tanışlarımızı itiririk. Bu, inanılmaz dərəcədə çətindir. Mən uzun illər müəllim işləmişəm və müharibə zamanı tələbələrim, dostlarımın uşaqları, qonşularım və həmvətənlərimizin - Azərbaycan yəhudilərinin uşaqları HƏMAS terrorçularına qarşı döyüşlərdə həlak olublar. Buna dözmək olduqca çətindir, amma dözməliyik, çünki başqa seçim yoxdur. Yəhudilərin yalnız bir ölkəsi var: İsrail və biz onu qorumalı, müdafiə etməliyik. Biz belə yaşayırıq.

Gələcək planlarınız və prioritetləriniz nələrdir, həm İsraildə, həm də Azərbaycandakı yəhudi icması üçün hansı əsas mesajı çatdırmaq istəyirsiniz?

- Mən Azərbaycanla bağlı hər şeyi israillilər arasında təbliğ etməyə davam edəcəyəm. Biz kitab təqdimatları, incəsənət sərgiləri keçiririk, konsertlər təşkil edirik, incəsənət gecələri, xatirə gecələri və daha çox şey keçiririk. Mədəniyyət xalqlar və ölkələr arasında ən etibarlı körpüdür. Biz başa düşdük ki, musiqi, incəsənət və kitablar bizə xalq haqqında açıq təbliğatdan daha çox şey deyə bilər.

İradə Cəlil, Bizimyol.info