Yeməkdən sonra niyə yuxunuz gəlir?

Yemək yedikdən dərhal sonra yaranan güclü yuxululuq halı, bədəninizin sizə verdiyi gizli bir mesaj ola bilər.

Ölkə.az xəbər verir ki, qan şəkərini idarə edən insulin hormonunun funksiyasını itirməsi nəticəsində yaranan insulin dirənci, təkcə kök insanları deyil, arıq görünənləri də təhdid edən metabolik bir siqnaldır.

Bədənimizdəki şəkər dövranını idarə edən insulin hormonu, qandakı şəkər səviyyəsini balansda saxlamaq və hüceyrələrin ehtiyac duyduğu enerjini təmin etmək kimi həyati bir vəzifəyə malikdir. Lakin həyat tərzi, genetik faktorlar və ya qidalanma vərdişləri səbəbindən bu tarazlıq pozula bilər.

Bu vəziyyət tibb dünyasında insulin dirənci adlandırılan ciddi bir metabolik tabloya səbəb olur. Hüceyrələrin insulin siqnalına kifayət qədər cavab verməməsi nəticəsində qanda şəkərin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan bu hal, bu gün bir çox xroniki xəstəliyin də əsasını təşkil edir.

İnsulin dirənci, hüceyrələrin insulinə verdiyi cavabın azalması nəticəsində ortaya çıxan bir metabolik pozuntudur. Sağlam bir bədəndə insulin, qandakı qlükozanı hüceyrənin içinə daşıyaraq onun enerjiyə çevrilməsini təmin edir. Lakin dirənc vəziyyətində insulin qlükozanı hüceyrənin içinə daşımaqda yetərsiz qalır. Xüsusilə əzələ və yağ toxumasında insulinin təsiri azalanda hüceyrələr enerji istehsalı üçün lazım olan qlükozanı kifayət qədər istifadə edə bilmir. Bu vəziyyət hüceyrə səviyyəsində ciddi enerji çatışmazlığı yaradır, qlükozanın qanda toplanmasına və hiperqlikemiya, yəni yüksək qan şəkəri halına gətirib çıxarır.

ARIQ İNSANLARDA DA GÖRÜLÜR

İnsulin dirənci cəmiyyətdə yalnız kök insanların yaşadığı problem kimi qəbul edilsə də, bu geniş yayılmış bir yanlış fikirdir. Normal çəkili, hətta çox arıq insanlarda belə insulin dirənci inkişaf edə bilər. Bu vəziyyətin əsas səbəbləri arasında genetik meyl, hərəkətsiz həyat tərzi, işlənmiş qidalarla qidalanma və xüsusilə qarın nahiyəsində visseral yağlanma yer alır. Xaricdən arıq görünən insanlar belə metabolik baxımdan ciddi risk daşıya bilər. Bu səbəbdən yalnız bədən çəkisinə baxaraq sağlamlıq vəziyyəti haqqında qərar vermək kifayət deyil. Müəyyən aralıqlarla aparılan qan analizləri ilə insulin dirənci mütləq yoxlanılmalıdır.

İNSULİN DİRƏNCİNİN SİQNALLARI NƏLƏRDİR?

Bədən insulin dirənci yaşadıqda müxtəlif yollarla siqnal verir. Yeməklərdən sonra qəfil yaranan, qarşısıalınmaz yuxululuq və yorğunluq ən aydın göstəricilərdən biridir. Həmçinin; şirniyyat istəkləri və tez-tez acma halları, xüsusilə bel nahiyəsində artan yağlanma, diqqət pozğunluğu və yeməkdən sonra “beyin dumanı”, arıqlamaqda çətinlik yaşanması, dəridə xüsusilə boyun və qoltuqaltı nahiyələrdə qaralma (akantozis nigrikans) bu vəziyyətin xəbərçisi ola bilər.

İNSULİN DİRƏNCİNİ AZALTMAQ ÜÇÜN NƏ ETMƏLİ?

İnsulin dirəncinə qarşı ən təsirli vasitə həyat tərzində ediləcək köklü dəyişikliklərdir. Mütəxəssislər bildirir ki, gündəlik kalori qəbulunu 300–500 kalori azaltmaq uzunmüddətli çəki nəzarəti təmin edərək insulin dirəncini azalda bilər. Çəki itirilməsi trigliserid səviyyələrində 20–30 faiz azalma və qoruyucu xolesterin olan HDL səviyyəsində artım təmin edə bilər. Xüsusilə artıq çəkili insanlarda bədən çəkisinin cəmi 5 faiz azaldılması belə dirənci azaltmaq üçün yetərli başlanğıc ola bilər.

Sağlam qidalanma planı aşağı qlisemik indeksli, liflə zənginləşdirilmiş və şəkərdən uzaq bir quruluşa malik olmalıdır. Qidalanma ilə yanaşı, müntəzəm fiziki aktivlik də kritik əhəmiyyət daşıyır. Həftədə ən az 25–30 kilometr sürətli yürüş və ya buna bərabər aerobik hərəkətlər, hüceyrələrin insulinə həssaslığını artırır. Açıq diabeti olan insanlarda isə mütəxəssis həkim nəzarətində tətbiq olunan dərman müalicəsi insulin dirəncini geri çevirmək və bədəni yenidən balanslaşdırmaqda böyük rol oynayır.

Həmidə İbrahimova