Yeni İlə köhnə yeni vergi ilə ŞƏRH

Maliyyə naziri Sahil Babayevin sözlərinə görə, Qanuna dəyişiklik edilməsəydi, 2 500 manata qədər gəlir 14%-lə, 2500 manatdan artıq gəlir isə 25%-lə vergiyə cəlb ediləcəkdi: “Lakin Azərbaycan hökuməti yenə də özəl və qeyri-neft-qaz sektorunun inkişafını, bu sektorun ehtiyacını nəzərə alaraq növbəti böyük güzəştli rejim tətbiq edir, 14%-lik vergini 7 %-ə salırıq. Özü də bunu tədricən edirik”.
Xatırladım ki, neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid ödəyicilərdə çalışan fiziki şəxslərin muzdlu işdən aylıq gəlirləri üzrə vergi dərəcələrinə güzəşt 2019-cu ildə tətbiq edilmiş və çox səmərəli nəticələr vermişdi. Ötən müddət ərzində ölkə üzrə əmək müqavilələrinin sayı 2 dəfəyədək, əməkhaqqı fondu isə 2 dəfədən çox artmış, sosial ödənişlər sahəsində də minimum pensiya 2.9 dəfə artaraq 320 manata, ortaaylıq pensiya isə 2.6 dəfə artaraq 540 manata yüksəlmişdir.
Ümumiyyətlə, ölkədə 2018-ci ildən bəri sosial müavinət və təqaüd ödənişlərində 5 dəfəyə qədər artım əldə olunub ki, bu da xərclərin 400 milyon manatdan 2026-cı ildə 2 milyarda gəlib çıxacağı deməkdir.
Sosial ödənişlər demişkən, qeyri-neft-qaz və dövlət sektorunda çalışanlar əks sektorda olanlar kimi təkcə gəlir vergisi deyil, 10% DSMF-a ayırmalar, 2% icbari tibbi, 0,5% işsizliyə görə sığorta haqqı da ödəyirlər. Və bunların sırasında ən yüksək ödənişi göründüyü kimi DSMF-a ayırma təşkil edir. Halbuki, 7 il öncə bu rəqəm cəmi 3% idi. Yəni 2019-cu ildə özəl sektorda gəlir vergisi üzrə güzəşt tədbiq edilərkən məcburi dövlət sosial sığorta - DSMF-a ayırma dərəcəsi də 3%-dən 10%-ə qaldırıldı. Vəsaitin toplanması işi isə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə həvalə olundu. Bütün bunların sayəsində də DSMF-in gəlirləri artdı.
Lakin bir nüans var. Məsələ bundadır ki, qeyri neft-qaz və dövlət sektorlarında çalışanların aylıq gəlirlərindən məcburi dövlət sosial sığorta haqqının tutulmasına dair də dəyişikliklər ediləcəyi gözlənilir. 2019-cu il yanvarın 1-dən 7 il müddətinə sözügedən kateroyaya aid şəxslərin aylıq gəliri 200 manata qədər olduqda məcburi dövlət sosial sığorta haqqı sığortaolunanın gəlirindən 3%, sığortaedənin vəsaitindən 22%, 200 manatdan çox olduqda isə sığortaolunanın gəlirlərindən 6 manat + 200 manatdan çox olan hissənin 10%-i, sığortaedənin vəsaitindən isə 44 manat + 200 manatdan çox olan hissəsinin 15%-i qədər sosial sığorta haqqı tutulur.
Sözügedən dəyişikliklərin isə hansı istiqamətdə olacağını qeyd edə bilməsəm də, əsas məqsədin məhz sosial sığorta ödəyicilərinin sayını artırmaq, ayırmaların faiz dərəcəsini yüksəltmək və sistemin maliyyə sabitliyini uzunmüddətli əsasda təmin etmək olduğu aydın məsələdir.
Odur ki, məsələn, DSMF-a ayırmanın da dərəcəsi əgər qaldırılarsa o zaman bu, özəl sektorda işçinin üzərinə düşən vergi yükünün heç də azalacağı yox, artacağı mənasına gələcək.

Pərviz Heydərov
Azvision.az üçün