Yer kürəsinin göllərində həll olunmuş oksigen sürətlə azalır

Yer kürəsinin göllərinin sakit səthinin altında bütün dünyada su ekosistemlərinin incə tarazlığını təhdid edən səssiz böhran baş verir. Bu yaxınlarda aparılan bir araşdırma bütün dünya göllərində həll olunmuş oksigen səviyyələrinin əhəmiyyətli dərəcədə azaldığını aşkar etdi. Bu barədə “ScienceAlert” yazır.
“Science Advances” jurnalında dərc olunan və Çin Elmlər Akademiyasının coğrafiyaşünası İbo Çjanın rəhbərlik etdiyi tədqiqatın müəllifləri 2003-cü ildən 2023-cü ilə qədər 15 mindən çox gölün məlumatlarını təhlil etdikdən sonra müəyyən ediblər ki, bu su hövzələrinin 83%-i oksigensizləşmədən əziyyət çəkir, “Focus” xəbər verir. Bu göllərdə oksigen itkisinin orta dərəcəsi okeanlarda və çaylarda müşahidə olunandan artıqdır ki, bu da problemin ciddiliyini vurğulayır.
Tədqiqat oksigen səviyyələrindəki bu azalmanın 55%-ni uzunmüddətli iqlim istiləşməsi ilə əlaqələndirir ki, bu da onun suda həllini azaldır. Bundan əlavə, istilik dalğalarının artan tezliyi və intensivliyi səthdəki oksigen səviyyələrinin 7,7% azalması ilə nəticələndi, çünki artan temperatur oksigenin həllini daha da azaldır.
Müəlliflərin fikrincə, kənd təsərrüfatından və digər insan fəaliyyətlərindən qida maddələrinin axması nəticəsində yaranan evtrofikasiya ümumi oksigen itkisinin təxminən 10%-ni təşkil edir.
Oksigen səviyyəsinin azalmasının nəticələri bütün planet üçün çox ciddidir. Suda yaşayan növlər, xüsusən də yüksək oksigen konsentrasiyası tələb edənlər yaşayış yerlərinin itirilməsi və ölüm hallarının artması ilə üzləşirlər.
Beləliklə, 2022-ci ildə müxtəlif bölgələrdə, məsələn, Polşanın Oder çayında kütləvi balıq ölümləri qeydə alınıb. Bu hadisələr yerli ekosistemləri pozur və bu su ehtiyatlarından asılı olan balıqçılıq və icmalara mənfi təsir göstərir.
Bundan əlavə, oksigensiz qalan sular “ölü zonaların” əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər – oksigen səviyyəsinin ümumiyyətlə dəniz orqanizmlərinin əksəriyyətini dəstəkləmək üçün çox aşağı olduğu ərazilər.
Belə ərazilər biomüxtəlifliyin itirilməsinə səbəb olur və su ekosistemlərinin strukturunu və fəaliyyətini dəyişə bilər. Bundan əlavə, aşağı oksigen səviyyələri iqlim dəyişikliyini pisləşdirən azot oksidi kimi istixana qazlarının buraxılmasını artıra bilər.
Bu problemin həlli çoxşaxəli yanaşma tələb edir. Müəlliflərin fikrincə, istixana qazı emissiyalarını azaltmaqla iqlim dəyişikliyinin azaldılması qlobal temperaturun istiləşməsini yavaşlatmaq üçün çox vacibdir.
Qida axınının minimuma endirilməsi üçün davamlı kənd təsərrüfatı təcrübələrinin qəbul edilməsi evtrofikasiyanı azaltmağa kömək edə bilər. Bataqlıqların bərpası və su altında qalan bitki örtüyünün əkilməsi göllərdə suyun keyfiyyətini və oksigen səviyyəsini də yaxşılaşdıra bilər.
Yer kürəsinin gölləri həyəcan verici bir sürətlə oksigen itirməyə davam etdikcə, əsas səbəblərin mümkün qədər tez başa düşülməsi və aradan qaldırılması bu həyati vacib ekosistemləri insanların və heyvanların gələcək nəsilləri qorumaq üçün çox vacibdir.
Almaz Həsənli