Icma.az
close
up
RU
Yerin tarixindən bir milyard ildən çox müddət silinib Alimlər yeni izah tapdı

Yerin tarixindən bir milyard ildən çox müddət silinib Alimlər yeni izah tapdı

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat yayır.

Google alqoritminə buraxmayın, xəbəri özünüz seçin!Xəbəri Google yox, siz seçin!Əlavə et

Yer kürəsinin geoloji tarixində bir milyard ildən artıq dövrə aid sübutların bəzi süxur qatlarında görünməməsinin səbəbi ilə bağlı yeni elmi izah irəli sürülüb. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu sirrin arxasında milyonlarla il davam edən qitə hərəkətləri və güclü eroziya prosesləri dayanır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, “ScienceDaily” nəşrinin məlumatına görə, nəticələri “Nature” jurnalında dərc olunan araşdırmada alimlər Yer mantiyasındakı hərəkətlərin qitələrin tədricən qalxıb-enməsinə səbəb olduğunu müəyyən ediblər.

Geologiyada “Böyük uyğunsuzluq” adlandırılan bu hadisə planetin tarixindəki ən böyük boşluqlardan biri hesab olunur. Normal şəraitdə süxur qatları zamanla bir-birinin üzərində toplanır və Yerin keçmişini öyrənmək üçün ardıcıl geoloji izlər yaradır. Lakin dünyanın bir sıra ərazilərində təxminən 540 milyon il əvvəl formalaşmış Kembri dövrünə aid süxurlar birbaşa milyard ildən də qədim kristallik süxurların üzərində yerləşir. Aradakı yüz milyonlarla illik təbəqələr isə yoxdur.

Bu hadisənin ən tanınmış nümunələrindən biri ABŞ-dakı Böyük Kanyonda müşahidə olunur. Oxşar geoloji boşluqlar Avropa, Asiya, Afrika və Avstraliyada da qeydə alınıb. Bəzi ərazilərdə çatışmayan dövr təxminən 200 milyon il olduğu halda, digər yerlərdə bir milyard ili ötür.

Vullonqonq Universitetinin doktorantı Santos Dhunqana və elmi rəhbəri Nikolas Flaman bu hadisəni izah etmək üçün Yer mantiyasının yüz milyonlarla il ərzindəki hərəkətlərini kompüter modelləri vasitəsilə araşdırıblar.

Yer qabığının altında yerləşən mantiya əsasən bərk, lakin uzun geoloji dövrlərdə çox yavaş hərəkət edə bilən isti süxurlardan ibarətdir. Buradakı istilik dövranı – mantiya konveksiyası – qitələrin böyük sahələrinin tədricən yüksəlməsinə və ya çökməsinə səbəb ola bilər.

Alimlərin modelinə əsasən, təxminən bir milyard il əvvəldən 540 milyon il əvvələ qədər davam edən Neoproterozoy dövründə Lavrentiya, Baltika və Şimali Çin kimi qədim qitə ərazilərinin mərkəzi hissələri yüksəlib. Uzun müddət davam edən bu proses külək, su və digər təbii amillərin təsiri ilə güclü eroziyaya şərait yaradıb. Nəticədə qədim süxur qatları aşınıb və onların üzərindəki geoloji izlər yox olub.

Daha sonrakı mərhələdə, təxminən son 540 milyon ili əhatə edən Fanerozoy eonunda həmin ərazilər tədricən çöküb. Dəniz suları ilə örtülən sahələrdə yeni çöküntü süxurları yaranaraq qədim, aşınmış qatların üzərində toplanıb. Beləliklə, bu gün müşahidə olunan kəskin geoloji sərhəd formalaşıb.

Tədqiqatçıların fikrincə, kompüter modellərinin Şimali Amerika, Şimali Avropa və Şimali Çin ərazilərində qeydə alınmış geoloji boşluqların coğrafi yayılmasını düzgün proqnozlaşdırması irəli sürülən nəzəriyyəni gücləndirir.

Araşdırma Yerin geoloji tarixindəki böyük boşluğun ayrı-ayrı bölgələrdə fərqli səbəblərlə deyil, planetin dərin qatlarında baş verən ümumi proseslərlə əlaqəli ola biləcəyini göstərir. Bununla belə, alimlər hesab edirlər ki, geoloji qatlarda görünməyən dövrlərin öyrənilməsi Yer kürəsinin keçmişini anlamaq üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Aydın

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:96
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 20 Noyabr 2026 21:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see327

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see319

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see315

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see306

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see287

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see267

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see254

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see249

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see248

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see247

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see242

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see219

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see219

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see213

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see204

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see198

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see195

Əliyevlə deyil, kimlə imzalayım? Lula da Silva ilə?

18 Noyabr 2026 21:19see183

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see183

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri