Yevgeni Xmara kimdir? “Alfa”dan Ukrayna müdafiə naziri postuna yüksələn generalın DOSYESİ

Xəbər verildiyi kimi, Ukrayna Ali Radası Prezident Vladimir Zelenskinin Yevgeni Xmaranın müdafiə naziri vəzifəsinə təyin edilməsi ilə bağlı təqdimatını dəstəkləyib. Heç şübhəsiz ki, onun kimliyi hər kəs üçün maraqlıdır.

Hurriyyet.media Musavat.com istinadən  Yevgeni Xmaranın dosyesini təqdim edir.

O, ölkənin siyasi elitasından deyil, təhlükəsizlik və xüsusi təyinatlılar sistemindən gələn hərbçidir. General-mayor rütbəsi daşıyan Xmara uzun illər Ukrayna Təhlükəsizlik Xidmətinin (SBU) xüsusi əməliyyatlar strukturunda xidmət edib və son illərdə Ukraynanın ən qapalı, eyni zamanda ən nüfuzlu təhlükəsizlik fiqurlarından birinə çevrilib. Onun bioqrafiyasının böyük hissəsinin ictimaiyyətə açıqlanmaması da məhz xüsusi xidmət orqanlarında uzunmüddətli fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir. Açıq mənbələrdə Xmaranın 2006-cı ildə Kamyanets-Podilski Hərbi-Mühəndislik İnstitutunu bitirdikdən sonra Ukrayna Daxili İşlər Nazirliyinin daxili qoşunlarının “Omega” xüsusi təyinatlı dəstəsində döyüş dalğıcı qrupunun zabiti kimi xidmətə başladığı bildirilir. 2011-ci ildən isə onun karyerası SBU-nun “A” Xüsusi Əməliyyatlar Mərkəzi, daha çox tanınan adı ilə “Alfa” xüsusi təyinatlı bölməsi ilə bağlanıb.

Xmara 2014-cü ildən başlayan Donbas müharibəsi zamanı antiterror əməliyyatlarında iştirak edib və xüsusi təyinatlı zabit kimi formalaşıb. Onun əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri xüsusi əməliyyatların təşkili, antiterror fəaliyyəti və təhlükəsizlik əməliyyatlarının həyata keçirilməsi olub. 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı hücumundan sonra isə Xmara birbaşa döyüş əməliyyatlarında iştirak edib. O, Kiyev vilayətinin müdafiəsi və həmin ərazilərin Rusiya qoşunlarından azad edilməsi əməliyyatlarına cəlb olunub, daha sonra Donetsk istiqamətində döyüş tapşırıqları yerinə yetirib. Ukrayna mənbələri onun həmin dövrdə düşmənin arxa cəbhəsində Rusiya texnikasının məhv edilməsinə yönələn xüsusi qruplardan birinə rəhbərlik etdiyini bildirir.

Xmaranın hərbi karyerasında ən çox diqqət çəkən epizodlardan biri Qara dənizdə yerləşən İlan adasının azad edilməsi əməliyyatı ilə bağlıdır. Ukrayna mənbələrində onun 2022-ci ildə adanın azad edilməsinə yönəlmiş xüsusi əməliyyata rəhbərlik etdiyi bildirilir. İlan adası Ukrayna-Rusiya müharibəsində yalnız hərbi deyil, həm də strateji və simvolik əhəmiyyət daşıyırdı. Bu əməliyyat Xmaranın xüsusi əməliyyatlar üzrə peşəkar reputasiyasının möhkəmlənməsində mühüm rol oynayıb.

Onun karyera yüksəlişi xüsusilə 2023-cü ildən sürətlənib. 14 aprel 2023-cü ildə Prezident Vladimir Zelenskinin sərəncamı ilə Xmara SBU-nun terrorla mübarizə, xüsusi əməliyyatlar, cinayət prosesinin iştirakçılarının və hüquq-mühafizə əməkdaşlarının müdafiəsi üzrə xüsusi əməliyyatlar mərkəzinin rəhbəri təyin olunub. Həmin ilin avqustunda ona briqada generalı rütbəsi verilib. 23 iyun 2024-cü ildə isə general-mayor rütbəsinə yüksəlib. 25 avqust 2025-ci ildə Zelenski onu yenidən SBU-nun “A” Xüsusi Əməliyyatlar Mərkəzinin rəhbəri təyin edib. Beləliklə, Xmara faktiki olaraq Ukraynanın ən elit xüsusi təyinatlı strukturlarından birinin rəhbəri kimi ölkənin təhlükəsizlik sistemində mühüm mövqeyə sahib olub.

Xmaranın rəhbərliyi dövründə “Alfa”nın fəaliyyəti xüsusilə texnoloji və uzaqmənzilli əməliyyatlarla əlaqələndirilib. Ukrayna tərəfinin açıqlamalarında onun rəhbərlik etdiyi xüsusi təyinatlıların dronlardan və digər müasir texnologiyalardan istifadə etməklə Rusiya ordusunun texnikasına və hərbi obyektlərinə zərbələr endirdiyi vurğulanıb. Onun adı 2025-ci ildə Rusiyanın strateji aviasiyasına qarşı həyata keçirilən “Pavtina” – “Hörümçək toru” əməliyyatı ilə bağlı da Ukrayna mənbələrində hallanıb. Bununla belə, belə xüsusi əməliyyatların konkret planlaşdırılması və komandirlik strukturu ilə bağlı məlumatların bir hissəsi məxfi olduğundan, Xmaranın həmin əməliyyatdakı dəqiq rolunu yalnız Ukrayna mənbələrinin açıqladığı çərçivədə qiymətləndirmək mümkündür.

Xmara 5 yanvar 2026-cı ildə daha bir mühüm vəzifəyə gətirilib və SBU rəhbərinin səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etməyə başlayıb. Bu vəzifədə o, Ukraynanın əsas təhlükəsizlik qurumlarından birinə rəhbərlik edib. Onun SBU rəhbərliyinə gətirilməsi Xmaranın artıq yalnız xüsusi əməliyyat komandiri kimi deyil, ölkənin ümumi təhlükəsizlik siyasətində qərar qəbul edən yüksək səviyyəli fiqur kimi qəbul edildiyini göstərirdi.

Növbəti mərhələ isə onun Müdafiə Nazirliyinə keçidi oldu. Ukrayna hökumətinin 17 iyul 2026-cı il tarixli qərarı ilə Xmaraya müdafiə nazirinin vəzifələrini müvəqqəti icra etmək tapşırılıb. Beləliklə, xüsusi təyinatlı komandirdən SBU rəhbərliyinə qədər yüksələn general-mayor artıq Ukraynanın bütün müdafiə sisteminin idarə edilməsinə cavabdeh əsas şəxslərdən birinə çevrilib. Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin rəsmi məlumatında da onun məhz 17 iyul tarixindən bu vəzifəni icra etdiyi göstərilir.

Xmaranın Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyinə gətirilməsinin arxasında onun xüsusi hərbi profili dayanır. O, klassik siyasətçi və ya kabinet məmuru deyil. Onun əsas təcrübəsi xüsusi əməliyyatlar, antiterror fəaliyyəti, kəşfiyyat xarakterli təhlükəsizlik əməliyyatları, dronlardan istifadə və uzaqmənzilli zərbələrin təşkili ilə bağlıdır. Bu baxımdan onun müdafiə naziri postuna gətirilməsi Ukraynanın müharibə strategiyasında xüsusi əməliyyatlar və texnoloji müharibənin əhəmiyyətinin daha da artırılacağına dair siqnaldır.

Xmaranın təltifləri də onun uzunmüddətli hərbi xidmətini və döyüş təcrübəsini əks etdirir. Açıq məlumatlara görə, o, “Antiterror əməliyyatında iştirakına görə” prezident mükafatı, “Ukraynaya hərbi xidmətə görə” medalı, “İgidliyə görə” III dərəcəli orden, Bohdan Xmelnitski III, II və I dərəcəli ordenləri, həmçinin “Döyüş xidmətləri xaçı” ilə təltif olunub. 2019-cu ildə isə dövlət təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində xidmətlərinə, cəsarətinə və peşəkarlığına görə Danylo Haliçski ordeni ilə təltif edilib.

Xmaranın şəxsi həyatı və bioqrafiyasının bəzi detalları isə hələ də qapalı olaraq qalır. Onun doğum tarixi, ailəsi və şəxsi həyatı ilə bağlı geniş və təsdiqlənmiş məlumatların ictimaiyyətə açıqlanmaması xüsusi xidmət orqanlarının yüksək səviyyəli əməkdaşları üçün xarakterik haldır. Bununla yanaşı, Ukrayna təhlükəsizlik sektorundakı həmkarlarının onu birbaşa döyüş mövqelərində çalışan, “parket generalı” olmayan komandir kimi xarakterizə etdikləri barədə məlumatlar yayılıb. Onun karyerasının aşağı pillələrindən başlayaraq xüsusi təyinatlı bölmədə rəhbərliyə yüksəlməsi də bu imicin formalaşmasına səbəb olub.

Beləliklə, Yevgeni Xmara Ukraynanın müdafiə sisteminə tamamilə fərqli profildə daxil olan generallardan biridir. O, siyasi idarəçilikdən deyil, döyüş meydanından və xüsusi əməliyyatlar sistemindən gəlir. “Omega” xüsusi təyinatlılarından SBU-nun “Alfa”sına, oradan general-mayor rütbəsinə, daha sonra SBU rəhbərliyinə və nəhayət Müdafiə Nazirliyinə qədər yüksələn Xmara Ukraynanın müharibə şəraitində formalaşmış yeni hərbi elitasının simalarından birinə çevrilib. Onun təyinatı xüsusilə diqqətçəkəndir, çünki Zelenski hakimiyyəti müdafiə idarəçiliyində siyasi və inzibati təcrübəsi olan şəxsdən daha çox real xüsusi əməliyyat təcrübəsinə malik generalı ön plana çıxarıb. Bu isə Kiyevin qarşıdakı mərhələdə Rusiya ərazisinin dərinliyinə zərbələr, dron müharibəsi, xüsusi əməliyyatlar və müdafiə sənayesinin hərbi ehtiyaclara daha operativ uyğunlaşdırılması istiqamətində daha sərt və hücum xarakterli xətt götürə biləcəyinə dair ciddi siqnaldır.