Yumşaq eniş , proqnozu aşan gəlirlər Azərbaycanın 2025 ci il üzrə iqtisadi icmalı

2025-ci il Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün makroiqtisadi sabitliyin qorunduğu, rəqəmsal transformasiyanın maliyyə sektoruna dərindən nüfuz etdiyi və işğaldan azad edilmiş ərazilərin iqtisadiyyata tam inteqrasiya olunduğu strateji bir il kimi yadda qalıb.

Dövlət maliyyəsi və büdcə icrası

Dövlət büdcəsi proqnozları üstələyərək yüksək dayanıqlılıq nümayiş etdirib:

- Büdcə gəlirləri: Yanvar-noyabr aylarında konsolidasiya edilmiş büdcə gəlirləri 43.9 milyard manat təşkil edib (proqnozdan +6.1%);

- Vergi və gömrük: Dövlət Vergi Xidməti 15.3 milyard manat, Gömrük Komitəsi 5.8 milyard manat vəsait toplayıb;

- Büdcə xərcləri: 36.8 milyard manat, ötən ilə nisbətən +3.9%;

- Dövlət borcu: Xarici dövlət borcu 4.893 milyard dollara düşüb (ÜDM-in 6.4%-i), strateji valyuta ehtiyatları 83.6 milyard dollarla xarici borcu 17 dəfə üstələyir.

Bank və sığorta sektoru

Maliyyə sektoru həm mənfəətlilik, həm də texnoloji yeniliklərlə fərqlənib:

- Bank mənfəəti: 1.06 milyard manat (+9.6% illik artım);

- Kredit portfeli: 29.7 milyard manat, bunun 53.2%-i biznes kreditlərinə aiddir;

- Açıq bankçılıq (open banking): oktyabrdan AMB dəstəyi ilə tətbiq olunub; 13 bank inteqrasiyanı tamamlayıb, ABB və "Turan Bank" ilk funksionallıqları təqdim ediblər;

- Sığorta bazarı: yığımlar 11.7% artaraq 1.365 milyard manata çatıb; könüllü sığorta bazarında 13.3% artım qeydə alınıb.

Mərkəzi Bankın pul siyasəti

AMB 2025-ci ildə "yumşaq eniş" strategiyasını izləyib:

- Uçot dərəcəsi: 7.25%-dən 6.75%-ə endirilib;

- İnflyasiya: hədəf diapazonunda saxlanılıb (4±2%);

- Dollarlaşma: fiziki şəxslərin əmanətlərində dollarlaşma 29%-ə düşüb;

- AZIR indeksi: Banklararası pul bazarında tətbiq olunub, AYİB tərəfindən ilk üzən faizli istiqrazlar yerləşdirilib.

Beynəlxalq Reytinqlər və İnvestisiya Forumu

Azərbaycanın beynəlxalq maliyyə nüfuzu möhkəmlənib:

- AIIF 2025: Bakıda keçirilən Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda altı milyard dollar dəyərində müqavilələr bağlanılıb.

- Reytinq agentlikləri: "Moody`s", "S&P" və "Fitch" Azərbaycanın reytinqlərini sabit və investisiya dərəcəsində saxlayıblar;

- İslam maliyyəsi: Sukuk (islam istiqrazı) alətlərinin tətbiqi üçün hüquqi bazanın hazırlanmasına başlanıb.

Regional inkişaf və infrastruktur layihələri

2025-ci il ölkə daxilində bir sıra strateji layihələrin açılışı ilə yadda qalıb:

- Qarabağ və Şərqi Zəngəzur: Xankəndi Biznes və Konqres mərkəzləri, Qarabağ Universitetinin klinikası, Cəbrayılda "Şəfəq" GES yolu, Laçın Beynəlxalq Hava Limanı, mərhələli "ağıllı kənd" layihələri;

- Sənaye: Bakıda "AZWOOL" zavodu, Abşeronda dərman preparatları müəssisəsi, Sumqayıtda yük avtomobilləri istehsalı zavodu istifadəyə verilib;

- Enerji: Kəlbəcər və Laçında yeni kiçik su elektrik stansiyaları (Aşağı Vəng, Nadirxanlı, Mirik və s.) şəbəkəyə qoşulub.

Nəticə

2025-ci ilin iqtisadi mənzərəsi göstərir ki, Azərbaycan neft asılılığını azaltmaq və rəqəmsal iqtisadiyyata keçid istiqamətində həlledici addımlar atıb. 83.6 milyard dollarlıq strateji valyuta ehtiyatı və artan qeyri-neft ixracı (11 ayın nəticəsinə görə, 3.3 milyard dollar) ölkənin gələcək illər üçün iqtisadi təhlükəsizliyini təmin edir.

Elmidar Əliyev