Icma.az
close
up
RU
Zaman dəyişir, teatr isə...

Zaman dəyişir, teatr isə...

Xalq qazeti portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

XQ müzakirəyə təqdim edir

7-8 il bundan öncə dəyərli yazıçımız Orxan Fikrətoğlu ilə müasir teatrımızın bugünkü vəziyyəti ilə bağlı fikir mübadiləsi edirdik. Söhbət əsnasında o, ravvin teatrı yaratmaq niyyətini bildirdi. Tamamilə fərqli estetikalı teatr konsepsiyası olan belə bir teatrın yaranması kifayət qədər maraqlı ideya idi. Müsahi­bim təklif etdi ki, bu konsepsiyaya uyğun bir pyes yazım. Mən də həvəslənib “Xəlbir və ney” adlı pyes yazdım. Səhnə əsəri tamaşaçı ilə aktyorlar arasındakı sərhədi aradan qaldıran, gözlənilməz xarakter daşıyan bir janr kimi düşünülmüşdü. İmprovizasiya elementləri daşıyan, canlı performans olan belə pyes növü hələ XX əsrin 50-60-cı illərində meydana çıxmışdı.

Pyesi bir neçə rejissor oxudu və mənə bildirdilər ki, Azərbaycanda belə bir pyesin səhnəyə qoyulması ənənəsi olmayıb. Gənc rejissor Mir­sahib Ağayevlə də bu barədə söhbətimiz oldu. Xalq artisti, mərhum re­jissorumuz Vaqif Əsədov isə pyesi çox bəyənmişdi. O mənə demişdi ki, mütləq bu əsəri səhnəyə qoyacaq. Əcəl aman vermədi... 

Həmin pyesi “Yeraltı külək” kitabıma daxil etdim. Pyesin mövzusunu açmıram, bircə onu deyə bilərəm ki, forma baxımından aralıq məkan (te­atrla həyatın sərhədində) üzərində qurulub. Sufi-dərviş elementlərindən istifadə olunub. 

Postdramatizmlə bağlı tədqiqatları ilə tanınan E.Şevçenkonun nəzə­ri konsepsiyası ilə tanış olanlar yəqin bilirlər; bu teatr nəzəriyyəçisi postdramatik teatrı müasir mədəniyyətin və kommunikasiya formalarının təsiri altında yaranmış yeni teatr modeli kimi dəyərləndirir. Bu modeldə tamaşa yalnız hadisəni nəql etmir, həm də məkan, bədən, səs və obraz va­sitəsilə mənalar yaradır. Şevçenko “Postdramatizm” adlı əsərində yazır: 

“Bəziləri postdramatizmi tamamilə happeninq kimi anlayır, digərləri həyata keçməsində aktyorlardan əlavə rəssam, şair və rəqqasların da işti­rak etdiyi layihə kimi qəbul edir, üçüncülər isə mətn teatrı ilə postdramatik teatr arasında qəti bərabərlik işarəsi qoyurlar. Əslində isə postdramatik te­atr özünə dramatik formanın ən müxtəlif dəyişikliklərini daxil edən geniş anlayışdır”. 

Müəllif müasir və məşhur teatr nəzəriyyəçisi Q.Lemannın 1999-cu ildə nəşr edilmiş “Postdramatik teatr” kitabına istinad edir. Lemann ya­zır: “Postdramatik termini heç də abstrakt imtina, dram ənənələrindən prinspial uzaqlaşma mənasını vermir. “Post”, yəni “sonra” sözü dramın öz mövcudluğunu davam etdirdiyini göstərir. Amma yeni teatr konsepsi­yası baxımından bu, artıq “normal” teatrın zəifləmiş, köhnəlmiş struktur elementlərinin mövcudluğudur”. 

Lakin XXI əsrin dramaturgiyası, sanki, tənəzzül dövrünü yaşayır və postdramatik paradiqmaya uyğun gəlmir. Köhnəlmiş formaların yenisi ilə əvəzlənməsi prosesi getmir. Stanislavskini, Meyerholdu, Brexti “öl­məyə” qoymayan da proqres qatarının zamandan geri qalmasıdır. Bu­günkü gənclik teatrda yaşadığı həyatın inikasını görmür. Müasir dövrün tələblərinə cavab verən pyeslər yox dərəcəsindədir. Elə buna görə teatr­ların yenə klassiklərə üz tutmaqdan başqa əlacı qalmır. Əlbəttə, klassi­ka əbədidir, klassik əsərlərin səhnəyə gətirilməsi təqdirəlayiq haldır. “M Teatr”, Əsa Teatrı bu işi peşəkarlıqla görürlər və bu, həm də maarifçi missiya daşıyır. Ən azından, “Anna Karenina”nı, “Paris Notrdam kilsə­si”ni, “Dorian Qreyin portreti”ni oxumayan əksər tamaşaçı kütləsi bu tamaşalar vasitəsilə dünya ədəbiyyatının şah əsərlərilə tanış olurlar. Bu sətirlərin müəllifi də bir neçə klassik əsəri səhnələşdirib. Yeri gəlmişkən, hazırda Akademik Milli Dram Teatrında Onore de Balzakın “Atılmış qa­dın” hekayəsinin səhnə variantı üzərində iş gedir. Tamaşanın quruluşçu rejissoru Xalq artisti Mərahim Fərzəlibəyovdur. Bütün bunlar teatr üçün təkanverici qüvvədir. Olduqca gərəkli işdir, lakin bununla paralel olaraq yeni tendensiyalara da qapı açmaq zamanıdır. Zaman özü bunu tələb edir. Şevçenkonun sözlərilə desək, multimediya müasir teatrın əsas xüsusiy­yətlərindəndir. Konflikt və xarakter, dramaturji hadisə, pafos illüziyası­nın dağılması müasir teatr praktikasında yeni istiqamətlərin konturlarını cızır. İctimai həyatın teatralizasiyası müasir incəsənətin konseptual xüsu­siyyətinə çevrilir. 

Gənc dramatuqlardan Cavid Zeynallı, Ülviyyə Heydərova, Pərviz Se­yidli perspektiv vəd edirlər. Lakin teatrın forma və məzmun baxımından yenilənməsi üçün bu 3 imza kifayət etmir. Zənnimcə, teatrlarımız müasir yazıçılarımızla ciddi əməkdaşlıq etməlidirlər. Bu qarşılıqlı yaradıcı ünsiy­yət hər iki tərəf üçün faydalı ola bilər. Teatrımızın müasir dramaturqlara ehtiyacı var və teatrın məhz yeni əsərlər vasitəsilə yenilənməsi mümkün­dür. 

Bir az bu məsələlər barədə də düşünməyə dəyər... 

Kənan HACI

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:151
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 04 İyul 2026 11:40 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see327

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see319

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see315

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see306

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see287

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see267

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see254

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see249

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see248

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see247

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see242

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see219

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see219

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see213

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see204

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see198

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see195

Əliyevlə deyil, kimlə imzalayım? Lula da Silva ilə?

18 Noyabr 2026 21:19see183

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see183

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri