Zap əfsanəsinin sonu: PKK nın Məğlubiyyəti

“Zap Respublikası”ndan Midiyaya, oradan isə tarixin tozlu səhifələrinə...
Bir zamanlar Türkiyə dövlətinə qarşı silahlı mübarizənin simvolu sayılan, “qəhrəmanlıqla dirənən partizanların” sığınacağına çevrilən Zap düşərgəsi artıq tarixəqovuşur. Sonuncu kürd üsyanını başladan təşkilat Zapdan geri çəkildiyini rəsmi olaraq açıqlayıb. 
İllər boyu simvollaşdırılan bu coğrafi məkan, PKK-nın yalnız hərbi deyil, həm də ideoloji və siyasi baxımdan əsas mərkəzlərindən biri idi. Zap, təşkilatın 1982-ci ildə ilk dəfə yerləşdiyi və ilk çadırı qurduğu “Karker Təpəsi” kimi simvolik məkanlarla assosiasiya olunan strateji bir bölgədir. Ərazi, dağlıq relyefdə yerləşməsi səbəbilə, uzun müddət PKK-nın əməliyyat və idarəetmə mərkəzi funksiyasını daşıyıb. Təşkilat bu bölgəyə yalnız hərbi məqsədlərlə deyil, eyni zamanda ideoloji və siyasi niyyətlərin nümayiş etdirildiyi bir platforma kimi də yanaşıb. Bunun bariz nümunəsi kimi, Zapda elan edilən qondarma "Behdinan-Botan hökuməti" və "Zap Respublikası" kimi layihələri göstər bilərik.
Hələ həbs edilməmişdən əvvəl, Abdullah Öcalan özünü təkcə Türkiyəyə qarşı deyil, eyni zamanda regional səviyyədə alternativ siyasi aktor kimi təqdim etmək üçün müxtəlif təşəbbüslər irəli sürüb. O, xüsusilə Bərzani ailəsinin təsirini azaltmaq üçün özünü bölgədə alternativ lider kimi göstərməyə çalışıb. "Zap Respublikası" ideyası da bu kontekstdə ortaya çıxıb.
Bu cəhdlər yalnız Öcalanın şəxsi təşəbbüsü ilə məhdudlaşmayıb. Təşkilat uzun müddət ideoloji və siyasi kimlik axtarışında olub. Məsələn, PKK, 2000-ci illərdən etibarən Türkiyə-İraq sərhəd zonasında yerləşən əraziləri "Midiya Müdafiə Bölgələri" adlandıraraq, özünü qədim Midiya dövlətinin varisi və bu dövlətçiliyin müasir müdafiəçisi kimi təqdim edib.
Bu tip konseptual konstruksiyalar vasitəsilə PKK, öz varlığını regionda tarixi legitimliklə əsaslandırmağa çalışıb. Lakin zaman keçdikcə, bu ideoloji və siyasi təşəbbüslər effektini itirib. Abdullah Öcalanın həbsxanadan təşkilata göndərdiyi müraciətlərdən birində qeyd edildiyi kimi, PKK artıq özünü təkrarlayan bir struktura çevrilib və ciddi şəkildə mənəvi və məzmun baxımından tükənmişliklə üz-üzədir. Bu səbəbdən təşkilatın geri çəkilməsi və ideoloji mövcudluğuna son qoyması təkcə hərbi məğlubiyyətin deyil, həm də daxili tənəzzülün qaçılmaz nəticəsidir.
Zap düşərgəsinin hərbi tərəfinə də diqqət edək. Təşkilat burada təlimlər keçir, Türkiyə ərazisinə sızır və hücumlar təşkil edirdi. Lakin zamanla Türkiyənin antiterror strategiyasındakı dəyişikliklər, Silahlı Qüvvələrin artan texnoloji imkanları və davamlı hərbi təzyiqləri nəticəsində PKK, Zap bölgəsini tərk etməyə məcbur oldu. Xüsusilə 2019-cu ildən etibarən ardıcıl şəkildə reallaşdırılan "Pəncə" əməliyyatları, o cümlədən həlledici xarakter daşıyan"Pəncə-Kilid", PKK-nın bu ərazidəki strukturunu ciddi şəkildə zəiflətdi. Bu əməliyyatlar çərçivəsində Türkiyə ordusu təkcə terrorçuları bölgədən təmizləməklə kifayətlənmədi, eyni zamanda Şimali İraqdakı strateji nöqtələrə yerləşərək bölgə üzərində uzunmüddətli nəzarəti təmin etdi.
Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Zap düşərgəsində yerləşdiyi bəzi strateji nöqtələrə göz gəzdirək: Zeyri (1716 m), Bilbil (1066 m), Pirsiya (2321 m), Bizni (1868 m), Matin (1716 m), İmadiyyə (2025 m), Seyri (1527 m), Birçapar (1491 m), Marin (2049 m), Barxunaşki (1944 m), Binbə (1637 m), Linki (2252 m), Ciyuki Baş (2153 m) və Kokə (2287 m) dağları, həmçinin Bahar təpələri...
Nəticə olaraq, PKK Türkiyə ilə sərhədyanı ərazilərdəki bir çox həyati əhəmiyyətli yüksəklikləri birdəfəlik itirib.
Hazırki mərhələdə PKK, Zap düşərgəsindən geri çəkilməyi “sülh təşəbbüsü” prosesi çərçivəsində bir jest kimi təqdim edir. Əslində, bu addım, hərbi məğlubiyyəti maskalanmasından başqa bir şey deyil. İllər əvvəl Türkiyənin daxilində kəndlərə nəzarət edən, yollara post quran, mülkiləri girov götürən PKK, bu gün Türkiyə sərhədindən 50 kilometr aralıda, İraqın dərinliklərində dron uçurmağı “uğur” kimi təqdim edir. Təşkilatın bu cür psixoloji transformasiyası onun əvvəlki iddiaları ilə tam ziddiyyət təşkil edir. Bir zamanlar "Kürdüstan" qurmaqdan, alternativ parlament yaratmaqdan danışan şəxslər, bu gün məğlubiyyəti bəzəyərək tərəfdarlarına “qələbə” kimi sırımaq məcburiyyətindədir.
Beləliklə, 43 il ərzində bölgədə simvolik, hərbi və ideoloji baxımdan mühüm yer tutan Zap əfsanəsi tarixə qovuşur. Bu, yalnız bir ərazinin boşaldılması deyil, həm də onilliklər boyu müxtəlif siyasi iddialarla gündəmdə qalmağa çalışan bir təşkilatın məğlubiyyətini qəbul etməsidir.
Nəsir Ağayev
Qeyd: Müəllifin fikirləri öz mövqeyini əks etdirir