Zəfərdən yaranan strateji dirçəliş ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli sərəncamına əsasən, hər il 26 avqust tarixi təntənəli şəkildə Laçın Şəhəri Günü kimi qeyd olunur. Bu özəl gün təkcə bir təqvim tarixi deyil, bütöv bir regionun dirçəlişini, zəngin mədəni irsin bərpasını və doğma torpaqlara əbədi qayıdışı tərənnüm edən milli qürur rəmzidir.

Laçın rayonu 18 may 1992-ci ildə işğala məruz qalmış və strateji coğrafi mövqeyinə — Ermənistan ilə Qarabağ arasında nəqliyyat corridor (dəhliz) rolu oynadığına görə ciddi işğalçı siyasətə və varvalıqla dağıntılara məruz qalmışdı. 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan tarixi Zəfər və üçtərəfli bəyanatın şərtlərinə əsasən, 1 dekabr 2020-ci ildə rayon siyasi-diplomatik yolla azad edildi.

Lakin Laçın şəhərinin özü və ətrafındakı Zabux ilə Sus kəndləri "Laçın Kolidoru" üzrə müvəqqəti yerləşmə zona daxilində idi. Alternativ yeni yolun çəkilişi başa çatdıqdan sonra, 26 avqust 2022-ci ildə Azərbaycan Ordusu Laçın şəhərinə, eləcə də Zabux və Sus kəndlərinə daxil olaraq dövlət bayrağımızı ucaltdı və nəzarəti tam təmin etdi. Məhz bu tarixi zəfər anına görə 26 avqust Laçın Şəhəri Günü kimi təsbit olundu.

İşğaldan azad edildikdən dərhal sonra Laçında görünməmiş sürətlə bərpa və quruculuq işlərinə start verildi:Təbiətlə Harmoniyada Şəhərsalma: Laçın şəhəri qısa müddətdə "Ağıllı şəhər" (Smart City) konseptinə uyğun şəkildə yenidən quruldu. Yüzlərlə yaşayış evi, sosial obyekt və inzibati bina özünəməxsus milli memarlıq üslubu və relyef saxlanılmaqla tamamilə bərpa edildi. Strateji İnfrastruktur: Dəniz səviyyəsindən yüksəkdə yerləşən Laçın Beynəlxalq Hava Limanının tikintisi, çətin dağ relyefində çəkilən tunellər və müasir avtomobil yolları regionun logistik gücünü mühüm dərəcədə artırır.

Dayanıqlı Məskunlaşma: "Böyük Qayıdış" proqramı çərçivəsində minlərlə laçınlı artıq öz doğma yurduna tamamilə yeni şəraitdə qayıdıb. Şəhərdə məktəblər, uşaq bağçaları, xəstəxanalar və mədəniyyət mərkəzləri fəaliyyət göstərir. İqtisadiyyat, Sənaye və "Yaşıl Enerji": Ərazidə "İpək Yolu" sənaye parkının salınması, aqrar bölmənin inkişafı, Həkəri çayı üzərində su elektrik stansiyalarının qurulması və turizm potensialının reallaşdırılması Laçını regionun iqtisadi mərkəzinə çevirir.

Laçın Şəhəri Günü — Azərbaycan xalqının yaratmaq əzmini, məğrurluğunu və öz tarixi torpaqlarına olan sonsuz bağlılığını bütün dünyaya nümayiş etdirən parlaq zəfər dastanının tərkib hissəsidir.Laçının bərpası yalnız binaların və yolların tikintisi ilə bitmir; bu süreç eyni zamanda bölgənin tarixi-mədəni kimliyinin, ekoloji tarazlığının və sosial-mədəni həyatının tam şəkildə canlandırılmasını əhatə edir. Laçın rayonu əsrlər boyu alban və islam dövrü memarlıq abidələri, qədim daş heykəlləri və ziyarətgahları ilə zəngin bir diyarı olmuşdur.Tarixi Abidələrə İkinci Həyat: İşğal dövründə dağıntılara və saxtalaşdırmalara məruz qalmış Ağoğlan məbədi, Malik Əjdər türbəsi, Sultan Baba türbəsi və cürbəcür tarixi körpülər mütəxəssislər tərəfindən bərpa olunur, ilkin tarixi simasına qaytarılır.

Mədəniyyət və İncəsənət Ocaqları: Şəhərdə Laçın Tətbiqi Sənət Qalereyası, Xalçaçılıq Mərkəzi və Yaradıcılıq Studiyaları fəaliyyətə başlayır. Bu, məşhur Laçın xalçalarının və ənənəvi sənətkarlığın yenidən dünyada tanınmasına imkan yaradır.

Laçın Zəngəzur dağ silsiləsinin unikal təbiətinə və zəngin meşə örtüyünə malikdir. İşğal dövründə ekosisteminə ciddi zərər vurulsa da, bu gün region ekoloji baxımdan nümunəvi zonaya çevrilir: Sıfır Emissiya və "Yaşıl Zolaq": Laçın "Net Zero" (sıfır emissiya) konseptinə uyğun olaraq inkişaf etdirilir. Küçələrin işıqlandırılması və nəqliyyatda bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə edilir. Su Resursları və Enerji: Həkəri və Bərgüşad çaylarının potensialından istifadə edilərək "Ağbulaq", "Mişni" və "Alkhaslı" kimi Kiçik Su Elektrik Stansiyaları (KSES) istismara verilib.

Eko-Turizm və Aqroturizm: Əzəmətli dağlar, mineral bulaqlar (məsələn, İstisu mənbələri) və sıx meşələr Laçını beynəlxalq eko-turizm mərkəzinə çevirir. Qaragöl Dövlət Təbiət Qoruğunun ekoloji vəziyyəti diqqət mərkəzində saxlanılır.

Şəhərə qayıdan əhalinin məşğulluğu üçün "İpək Yolu" Sənaye Parkında yüngül sənaye, qida emalı, mebel istehsalı və balıqçılıq müəssisələri açılıb. Beləliklə, Laçın sakinləri təkcə evlərinə deyil, həm də daimi iş yerlərinə qovuşurlar. 26 Avqust Laçın Şəhəri Günü, sadəcə keçmişin kədərini unutdurmaqla qalmır; Laçının Azərbaycanın ən müasir, abad və yaşıl guşələrindən birinə çevrilmək yolundakı böyük uğurunu bütün dünyaya nümayiş etdirir.

Güləhməd İmanov

Filologiya üzrə elmlər doktoru, BDU-nun baş müəllimi