“Zəlzələ vertiqosu”ndan necə xilas olaq? Mütəxəssis məsləhəti

“Zəlzələdən sonra afterşokların sıxlığı və hiss olunma dərəcəsinə bağlı olaraq vertiqo və dizziness şikayətləri 1-2 il ərzində davam edə bilər. Əldə olunan məlumatlara görə, zəlzələdən sonra bu cür şikayətlərin 2 qat artdığı da məlumdur”.

Bunu Bakıvaxtı.az-a Türkiyədə yaşayan Nevroloji uzmanı, invaziv nevroloq ve VGR Insult mərkəzinin qurucusu, Uzman Doktor Vüqar Cəfər zəlzələdən sonra insanlarda yaranan narahatlıq  və panik atakdan danışarkən deyib.

Zəlzələ Yer qabığındakı fay xətləri boyunca yığılan enerjinin qəfil açığa çıxması ilə baş verən təkanlardır. Bu hadisə, yer qabığının qırılması və ya yer dəyişməsi ilə gerçəkləşir və seysmik dalğalar vasitəsilə yer səthinə ötürülərək yerdə sarsıntı yaradır.

V.Cəfər nəzərə çatdırıb ki, Türkiyə Alp-Himalay zəlzələ qurşağında yerləşdiyinə görə zəlzələ riski yüksək olan ölkələrdən biridir. Onun sözlərinə görə, ən tanınmış fay xətləri arasında Şimali Anadolu Fay Xətti (KAF) və Şərqi Anadolu Fay Xətti (DAF) var. Bu səbəbdən Türkiyəni zəlzələ ölkəsi adlandırmaq tam yerində olar.

Zəlzələnin şiddətindən asılı olaraq bəzən çox dağıdıcı təsirləri ola bilər. V.Cəfər qeyd edib ki, zəlzələdən sonra ən çox qarşılaşılan şikayətlərdən biri başgicəllənməsi və ya davamlı yerin tərpənməsi hissidir.

Onun sözlərinə görə, zəlzələdən sonra başgicəllənməsi yaşayan insanlar bu durumu çox narahatedici hesab edə bilərlər:

“Bu vəziyyət adətən "zəlzələ vertiqosu" və ya "psixogen başgicəllənmə" kimi tanınır. Digər bir əlamət isə tərpənirmiş kimi hiss etmədir. Tibbi termin olaraq "Dizziness" (başgicəllənməsi və ya bihuşluq hissi), zəlzələdən sonra tez-tez qarşılaşılan bir haldır və əsasən həm fiziki, həm də psixoloji amillər nəticəsində meydana çıxır”.

Dediyinə görə, vertiqo deyilən hadisə daxili qulaqda yerləşən kristalların yer dəyişməsi nəticəsində insanın özünü və ya ətrafını fırlanırmış kimi hiss etməsidir.

Müsahibimiz vurğulayıb ki, vertiqolu xəstələrdə eyni zamanda 'dizziness' simptomları tez-tez müşahidə olunur. Dizziness vəziyyətində xəstə boşluqda imiş kimi, ayağının altından yer qaçırmış kimi və ya başı fırlanacaqmış kimi hisslər yaşayır.

O əlavə edib ki, zəlzələ vertiqosu, insanın zəlzələdən sonra əslində yer tərpənmədiyi halda hələ də yerin hərəkət etdiyi və ya bədəninin qeyri-sabit olduğu hissinə qapılmasıdır. Bu vəziyyət əksər hallarda psixoloji və fizioloji təsirlərin birləşməsi ilə ortaya çıxır:

“Zəlzələdən sonra afterşokların sıxlığı və hiss olunma dərəcəsinə bağlı olaraq vertiqo və dizziness şikayətləri 1-2 il ərzində davam edə bilər. Əldə olunan məlumatlara görə, zəlzələdən sonra bu cür şikayətlərin 2 qat artdığı da məlumdur”.

Zəlzələ vertiqosunun əlamətlərindən danışan müsahibimiz bildirilib ki, bu əlamətlərə yerin hələ də tərpənirmiş kimi hiss edilməsi, başgicəllənməsi və qeyri-sabitlik, bihuşluq, göz qaralması, narahatlıq və panik atak aiddir.

Vüqar Cəfər: Zəlzələdən sonra vertiqo şikayətləri artır

V.Cəfər həmçinin bu əlamətlərin yaranma səbəblərini açıqlayıb:

“Stress və Anksiyete: Zəlzələ böyük bir travmadır və orqanizmin stress reaksiyası başgicəllənməsi şəklində özünü göstərə bilər.

Tarazlıq Sisteminin Müvəqqəti Pozulması - Daxili Qulaq Problemləri: Zəlzələ zamanı təkan nəticəsində daxili qulaqda tarazlığı təmin edən strukturlar təsirlənə bilər.

Psixoloji Təsirlər: Zəlzələdən sonra insan hələ də yerin tərpəndiyini hiss edə bilər, bu da qeyri-sabitlik hissinə səbəb ola bilər.

Hiperventilyasiya: Qorxu və ya panik atak zamanı sürətli nəfəsalma, qandakı karbon qazı səviyyəsini azaldır və bu da başgicəllənməsinə səbəb ola bilər.

Yuxusuzluq və Qidalanma Qıtlığı: Kriz anlarında kifayət qədər istirahət etməmək və nizamsız qidalanma da başgicəllənməsinə səbəb ola bilər”.

Bu zaman insanlara nə etməli olduqları barədə məsləhət verən həmsöhbətimiz bildirib ki, əvvəlcə sakit olmağa çalışmaq, bol su içmək, balanslı qidalanmaq lazımdır.

“Əgər bu başgicəllənmə gündəlik həyatınıza təsir edirsə, davamlı hala gəlibsə, digər nevroloji əlamətlərlə müşayiət olunursa (bulanıq görmə, nitq pozğunluğu və s.), mütləq şəkildə nevroloji mütəxəssisə müraciət edilməlidir”,- deyə Vüqar Cəfər əlavə edib.

Mina Mikayılova