Icma.az
close
up
RU
Zəngəzur dəhlizində “100 illik icarə” təklifi: ABŞ nə istəyir, region nə itirə bilər?

Zəngəzur dəhlizində “100 illik icarə” təklifi: ABŞ nə istəyir, region nə itirə bilər?

Icma.az, Bakivaxti portalına istinadən məlumat yayır.

ABŞ-nin Türkiyədəki səfiri Tom Barakın Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı verdiyi açıqlama regional geosiyasətdə yeni diskussiyaların başlanğıcını qoydu.

Vaşinqtonun təklifinə əsasən, dəhliz boyunca 32 kilometrlik marşrutun təhlükəsizliyi bir Amerika şirkətinə həvalə ediləcək və bu şirkət həmin ərazini 100 illik icarə əsasında idarə edəcək. Səfirin bu çıxışı Birləşmiş Ştatların regionda birbaşa və daimi iştirak niyyətini açıq şəkildə bəyan etməsidir.

İdeya ilk baxışda logistik təhlükəsizliyi üçüncü, neytral tərəfə həvalə etməyə bənzəsə də, təklifin mahiyyəti, müddəti və geosiyasi konteksti onu çox daha geniş miqyaslı təsirlərə açır. Xatırladaq ki, Zəngəzur dəhlizində üçüncü tərəfdən təhlükəsizliyin təmin olunması fikri ilk dəfə Ermənistandan səslənmişdi. Rəsmi İrəvan o zaman bu təklifi Rusiyanın regiondakı rolunun neytrallaşdırılması üçün vasitə kimi ortaya atmışdı. Hazırkı mərhələdə Bakı və İrəvan arasında dəhlizin Rusiyasız formatda açılması üzrə mövqelərin nisbətən yaxınlaşdığı müşahidə olunsa da, təhlükəsizlik məsələsinin kimin və necə təmin edəcəyi hələ də açıq qalır.

Amerika şirkətinə 100 illik icarə hüququ verilməsi, əslində, texniki deyil, strateji məsələdir. Bu, Vaşinqtonun Cənubi Qafqazda yalnız diplomatik və ya vasitəçi mövqedən deyil, fiziki və daimi iştirakçıya çevrilməsi deməkdir. Bu isə bir neçə riskli nəticə doğura bilər.

Birincisi, ABŞ-nin dəhlizdə uzunmüddətli mövcudluğu Cənubi Qafqazı yeni geosiyasi toqquşma zonalarından birinə çevirə bilər. Vaşinqtonun burada yerləşməsi Rusiya ilə qarşıdurma ehtimalını artırır ki, bu da regionda sabitliyi təhdid edən faktora çevrilə bilər.

İkincisi, Zəngəzur dəhlizi Orta dəhlizin əsas hissəsidir və Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünün kritik keçid nöqtələrindən biridir. ABŞ-ın bu ərazidə fiziki mövcudluğu Pekinin layihəyə marağını azalda bilər və alternativ marşrutlar axtarışı aktuallaşa bilər.

Üçüncüsü, Zəngəzur xətti türk dünyasının coğrafi inteqrasiyasında həlledici əhəmiyyətə malikdir. ABŞ-ın bu dəhlizdə 100 illik iştirakının təsdiqlənməsi Ankaranın və Bakının Orta Asiyaya çıxış planlarının nəzarətə alınması anlamına gələ bilər. Bu, həm siyasi, həm mədəni, həm də strateji baxımdan ciddi məhdudiyyətlər yarada bilər.

Mövcud durumda hər iki tərəfin - Azərbaycan və Ermənistanın - danışıqlar yolu ilə, ikitərəfli formatda Naxçıvana keçidin təhlükəsizliyini təmin etməyə çalışması daha rasional yanaşma olardı. Bu, həm regiondaxili sahiblik prinsipini qoruyar, həm də böyük güclərin toqquşma ehtimalını minimuma endirər.

Əgər prosesdə üçüncü tərəfin iştirakı zəruri hesab olunursa, o zaman bu tərəfin kimliyi və rolu da strateji dəyərləndirilməlidir. Türkiyənin dəhlizdə iştirakına dair Bakının və Ankaranın ortaq mövqeyi daha real və balanslı alternativ kimi ortaya çıxır. Çünki Türkiyə həm Azərbaycanın müttəfiqidir, həm də regionda maraqları olan, lakin imperial iddialarla çıxış etməyən tərəfdir.

Sonda qeyd etmək lazımdır ki, Zəngəzur dəhlizi yalnız bir logistika marşrutu deyil – bu, regionun siyasi gələcəyini formalaşdıracaq geostrateji layihədir. Onun idarəsi və təhlükəsizliyi məsələsində veriləcək qərarlar təkcə bu gün üçün deyil, gələcək nəsillər üçün də mühüm nəticələr doğuracaq. Məhz buna görə də istənilən model, xüsusilə də xarici aktorların uzunmüddətli iştirakı ehtiva edən formatlar çox ciddi və praqmatik şəkildə dəyərləndirilməlidir.

Züriyə Qarayeva

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:139
embedMənbə:https://bakivaxti.az
archiveBu xəbər 15 İyul 2025 16:44 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see321

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see306

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see293

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see287

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see286

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see273

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see255

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see252

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see249

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see245

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see243

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see240

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see236

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see229

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see228

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see227

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see214

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see203

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see201

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see187
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri