11 cilər üçün HƏYAT sınağı Valideynlər oxusun!

Xəbər verildiyi kimi, Gəncədə 17 yaşlı oğlan – 11-ci sinif şagirdi qəfil dünyasını dəyişib. 2009-cu il təvəllüdlü İsa Allahverdiyev huşsuz vəziyyətdə şəhərdəki xəstəxanalardan birinə çatdırılıb. Lakin müayinələr zamanı onun artıq həyatını itirdiyi məlum olub.

İlkin məlumatlara görə, yeniyetmənin hazırlıq dərsində olarkən halı pisləşib. Onun epileptik tutma keçirdiyi ehtimal olunur. Hadisənin dəqiq səbəbləri müvafiq ekspertiza və tibbi araşdırmalardan sonra üzə şıxacaq.

Məlumdur ki, hazırda ali məktəblərə qəbul olmaq istəyən 11-ci sinif şagirdləri üçün son dərəcə gərgin və məsuliyyətli bir dövrdür. İmtahanlara az vaxt qalması, yüksək nəticə əldə etmək istəyi, valideyn və müəllim gözləntiləri yeniyetmələrin üzərində ciddi psixoloji və fiziki yük yaradır. Bu səbəbdən intensiv hazırlıqlara gedən şagirdlərin böyük əksəriyyəti istirahətə, yuxu rejiminə və qidalanmaya lazımi qədər diqqət yetirmirlər.

Bir çox hallarda yeniyetmələr gecə saatlarına qədər dərs oxuyur, az yatır, vaxtlı-vaxtsız və düzgün olmayan qidalarla qidalanır, bəzən enerjili içkilərdən, fast-food məhsullarından istifadə edir, orqanizmin ehtiyac duyduğu vitamin və mineralları almırlar. Bu isə xüsusilə inkişaf mərhələsində olan gənc orqanizm üçün ciddi risklər yarada bilər.

Bəs bu həssas və həlledici dönəmdə 11-ci sinif şagirdləri və onların valideynləri nələrə xüsusi diqqət etməlidirlər ki, sonradan hansısa ağır fəsadlar yaşanmasın? Ən çox verilən suallardan biri də məhz qidalanma rejimi və psixoloji yükün necə tənzimlənməsi ilə bağlıdır.

Mütəxəssislər, xüsusilə həkim-psixoloqlar bildirirlər ki, bu dövrdə yalnız dərs oxumaq deyil, sağlam həyat tərzi də prioritet olmalıdır. Yeniyetmənin gündəlik yuxu rejimi pozulmamalı, gecə yuxusu ən azı, 7–8 saat çəkməlidir. Uzun müddət yuxusuz qalmaq sinir sisteminə, ürək-damar sisteminə və ümumi psixoloji vəziyyətə ciddi zərər vura bilər.

Qidalanma rejimi balanslı və müntəzəm olmalıdır. Səhər yeməyi mütləq şəkildə qəbul edilməli, gün ərzində protein, vitamin və mineral baxımından zəngin qidalara üstünlük verilməlidir. Meyvə-tərəvəz, süd məhsulları, balıq, ət və taxıl məhsulları gündəlik rasionda yer almalıdır. Şəkərli içkilər, energetiklər və fast-food məhsulları isə mümkün qədər məhdudlaşdırılmalıdır.

Bununla yanaşı, psixoloji dəstək də çox vacibdir. Valideynlər övladlarına yalnız nəticəyə köklənmiş təzyiq göstərməməli, onları daim anlayışla dinləməli, ruhlandırmalı və motivasiya etməlidirlər. Uşağın psixoloji durumu, stress səviyyəsi və emosional vəziyyəti diqqətdə saxlanılmalıdır. Zərurət yarandıqda həkim-psixoloq və ya mütəxəssis dəstəyinə müraciət etməkdən çəkinmək olmaz.

Mövzu ilə bağlı Bakı Ağrı Klinikasının baş həkimi Zülfüqar Yusifov Musavat.com-a danışıb.

Həkim qeyd edib ki, son vaxtlar tez-tez rast gəlinən gənc ölümləri ilə bağlı ciddi araşdırılma aparılmalıdır. Onun sözlərinə görə, bu ölümlərin hamısını bir-birinə bənzətmək və eyni səbəblərlə izah etmək doğru deyil: “Bu halların altında yatan səbəblər olduqca müxtəlif və ciddi patologiyalar ola bilər. İrsi problemlər də istisna deyil. Eyni zamanda, pasiyentin, yəni insanın gündəlik həyat tərzinin də bu məsələlərdə çox mühüm və ciddi rolu var.

Qeyd olunduğu kimi, gənclik dövrü əslində son zamanlar təhsil təzyiqi altında daha çox fəaliyyət göstərilən bir mərhələdir. Bunun üzərinə onlayn həyatın artması, kompüter və telefondan davamlı asılılıq, vaxtlı-vaxtsız gecə yuxusunun pozulması, fasiləsiz informasiyalar, yazışmalar, sosial şəbəkələrdə aktivlik, yuxu rejiminin pozulması, qida rejiminin düzgün olmaması, müxtəlif stress situasiyaları da əlavə olunur. Əlbəttə ki, bütün bunların hamısı orqanizmə mənfi təsir göstərir”.

Lakin həkimin sözlərinə görə, bu təsirləri birbaşa ölümlə əlaqələndirmək doğru olmaz: “Sadalanan amillər müəyyən meyli olan insanlarda və ya risk qrupuna daxil olan şəxslərdə prosesə müəyyən qədər təkan verə bilər, xəstəliyin inkişafını sürətləndirə və ya vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Amma gənc yaşda – istər 15–20 yaş, istərsə də 30–35 yaşlarında baş verən ölümlərin altında yatan səbəblər, əlbəttə ki, olduqca ciddi problemlərlə bağlı ola bilər”.

Zülfüqar Yusifov, həmçinin, vurğulayıb ki, əksər hallarda gənc yaşlarda bəzən müəyyən xəstəliklərdən, problemlərdən vaxtında agah olmaq çətin olur:

“Çünki adətən biz gənclərin sağlam olduğu düşüncəsi ilə yanaşırıq və onların davamlı skrininq müayinələrdən keçməsinə ehtiyac olmadığını zənn edirik. Halbuki həyat və təcrübə göstərir ki, uşaq yaşlarından etibarən uşağın bütün müayinələri aparıldığı kimi, müəyyən yaşa çatdıqdan sonra da bu müayinələr zəruri sayılır. Lakin nədənsə gənc yaş dövründə bu məsələ çox vaxt unudulur və gəncliyə həddindən artıq güvənilir. Halbuki, təcrübə onu göstərir ki, məhz gənc yaşlarda, xüsusilə də yeniyetməlik dövründə orqanizmin yenidən qurulması prosesi gedir. İmmun sistem, hormonal sistem yeni keyfiyyət və fəallıq mərhələsinə daxil olur. Məhz bu dövrlərdə müayinələrin aparılması çox vacibdir”.