2050 ci ildə NƏ BAŞ VERƏCƏK? FOTO

Dünyanın daşıma qabiliyyəti (“carrying capacity”) təbiət elmlərində və ekologiyada əhəmiyyətli bir anlayışdır. Bu, bir ekosistemin, ekoloji sistemin və ya planetimizin resurslarının müəyyən bir dövrdə bir əhali üçün dayanıqlı şəkildə təmin edə biləcəyi maksimum səviyyəni ifadə edir.

Daşıma qabiliyyəti anlayışı ilk dəfə ekosistem elmləri çərçivəsində istifadə olunmuş və zamanla iqtisadiyyat, demoqrafiya və digər sahələrdə də aktuallıq qazanmışdır. Bu anlayış insanların təbii qaynaqlara və ətraf mühitə olan təsirlərini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırda qlobal resurs istehlakının sürətlə artması səbəbindən daşıma qabiliyyəti dünya miqyasında həyəcan siqnalı doğurur.

Məsələn, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 2022-ci il hesabatına görə, insanlar hər il təbiətin bərpa edə biləcəyindən təxminən 1,7 dəfə artıq resurs istehlak edirlər. Təəssüf doğuran hal isə odur ki, 2050-ci ilə qədər mineral su istehlakının üç dəfə artacağı proqnozlaşdırılır. Daha təfərrüatlı desək, 2010-cu ildə qlobal miqyasda 300 milyard litr mineral su istehlak edilmişdisə, 2050-ci ilə qədər bu rəqəmin 900 milyard litrə çatacağı proqnozlaşdırılır. Bu isə yeraltı suların tükənmə riski yaradır.

Bundan başqa, hər il dünyada təxminən 10 milyon hektar meşə məhv edilir. Statistika göstərir ki, 1990-cı ildən bu yana dünyadakı tropik meşələrin 20%-i məhv edilib. Əgər bu sürət davam edərsə, daşıma qabiliyyətinin böyük bir hissəsini itirəcəyik. Unudulmamalıdır ki, meşələr yeraltı su ehtiyatlarını qoruyur və karbonu udaraq iqlim dəyişikliyinin təsirlərini azaldır.

Sual yaranır: bu gedişat davam edərsə, planetimiz resurs təminatını davam etdirə biləcəkmi? Daşıma qabiliyyətini qorumağın yolları vardırmı?

Bunun üçün ilk olaraq resursların davamlı istifadəsi lazımdır. Belə ki, təbii resursların istifadəsini bərpa sürətindən aşağı səviyyədə saxlamaq artıq zərurətdən qaynaqlanır.

Məsələn, suların təkrar istifadəsini təşviq etmək bu yollardan sadəcə biridir. Yeraltı suların qorunması üçün kənd təsərrüfatında suya qənaət texnologiyaları da tətbiq olunmalıdır.

Bundan başqa, alternativ enerji mənbələri axtarılmalıdır. Fosil yanacaqlardan asılılığı azaltmaq və bərpa olunan enerji mənbələrinə keçid etmək çox vacibdir.

Istifadə və tullantının azaldılması da bu məqsədə xidmət edən digər effektif tədbirlərdən sayıla bilər. Buna isə məişət və sənaye tullantılarının azaldılması, plastik istehlakının məhdudlaşdırılması ilə nail olmaq mümkündür.

Meşə örtüyünün artırılması məqsədilə yeni meşələrin salınması və mövcud meşələrin qorunmasının həyata keçirilməsi mütləq olan işlər arasındadır.

Bu sahədə cəmiyyət üzvlərini də ekoloji maarifləndirmək yolu ilə məsuliyyətli davranışlara təşviq etməyi də unutmaq olmaz.

Dediklərimizdən o nəticəyə gələ bilərik ki, dünyanın daşıma qabiliyyəti məhduddur və insanların hədsiz istehlakı ilə bu limitlərə yaxınlaşırıq. Ətraf mühitlə daha məsuliyyətli davranmaq, təbii qaynaqları qorumaq və gələcək nəsillər üçün dayanıqlı resurs idarəçiliyi planları hazırlamaq hər birimizin vəzifəsidir.